KÖRFEZ RÜZGÂRI

24 Temmuz 2023 14:07 / 490 kez okundu!

 

 

Ekonomik krizin yoğun tartışıldığı bu günlerde, Adem Kılıç "Hariçten Gazel"de bugün Körfez rüzgârının ekonomiye olası etkilerine dair ABD merkezli Atlantic Council dergisinde yayınlanan bir yazıyı çevirmiş. Analizde Türkiye'nin Körfez hamlelerinin değerlendiriliyor. "Erdoğan, Batı'dan stratejik özerklik kazanma hedefi ile Körfez bölgesiyle yeni bir ekonomik işbirliği dönemini başlattı" denilen yazıda, Türkiye'nin Körfez hamlesinin, ekonominin yanı sıra stratejik alanda da büyük potansiyel sonuçlar barındırdığı belirtiliyor.

***

KÖRFEZ RÜZGÂRI

Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın Suudi Arabistan, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri'ne (BAE) gerçekleştirdiği resmi ziyaret, Batı'dan stratejik özerklik kazanma yolunda Körfez bölgesiyle yeni bir ekonomik işbirliği dönemini başlattı.

Gezi, Erdoğan'ın bir yıldan uzun bir süre önce BAE'ye yaptığı ve iki ülkenin siyasi ve ekonomik bağlarını güçlendirmek için yeni bir sayfa açma hedefinin üzerine inşa edildi.

Erdoğan, yeniden seçilmesinin ardından Mehmet Şimşek'i yeniden Maliye Bakanı olarak görevlendirdi. Şimşek'in atanması, Körfez yatırımcılarına Türkiye'deki yatırım ortamı hakkında güven veren ekonomik ortodoksluğa dönüşün ve piyasa istikrarına öncelik verilmesinin sinyallerini de verdi.

Erdoğan'ın yeniden seçilmesi ve Şimşek'i ataması, 2021'de karşılıklı resmi ziyaretlerle başlayan Körfez bölgesi ile normalleşmenin ivme kazanacağının da sinyalini verdi. Şimşek, Erdoğan'ın son ziyaretlerine zemin hazırlamak ve ikili ekonomik ortaklıkların geliştirilmesine yardımcı olmak amacıyla Haziran ayında Suudi Arabistan, Katar ve BAE'de üst düzey görüşmeler gerçekleştirdi.

Türkiye'nin bu üç Körfez ülkesi ile gelişmekte olan ilişkileri, çıkarların yakınlaştığını ve birçok konuda mutabık kalındığını göstermektedir. 

Artan işbirliklerinin bir yansıması olarak Türkiye, BAE ile 50 milyar doları aşan ikili yatırım çerçeve anlaşmaları imzaladığını duyururken, Suudi Arabistan ve Katar ile de anlaşmalar imzaladığını açıkladı. 

Savunma, enerji ve ulaştırma gibi kilit sektörlerde derinleşen ortaklıklar, Türkiye ve Körfez ülkeleri arasında ekonomik büyüme için finansal sermaye, know-how ve coğrafi avantajlardan yararlanma isteğine işaret etmekte; ayrıca istikrarsız bir bölgede siyasi riskleri paylaşma ve ABD'ye bağımlılığı azaltma yönünde bir yeniden düzenlemeye işaret etmektedir.

SAĞLAM BİR TEMEL

Türkiye'nin Körfez ülkeleriyle bağlarını güçlendirmeye yönelik yenilenen ilgisinin ardındaki temel gerekçe, sermaye girişlerini çekmek ve Erdoğan'ın son yirmi yılda ekonomik büyüme sağlayan bir lider olarak mirasını sürdürmek. 

Türk hükümetine göre, 2013-2020 yılları arasındaki siyasi çalkantılar sırasında kısa bir yavaşlamanın ardından, Türkiye'nin Körfez ile ticaret hacmi 22 milyar dolara ulaştı. Türkiye'nin önümüzdeki beş yıl içinde bu rakamı neredeyse üçe katlamak gibi iddialı planları var. 

Körfez ülkeleri de Türkiye'deki yatırımlarını büyütmek istiyor. Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) ülkeleri, 2020'den bu yana Türkiye'ye yapılan doğrudan yabancı yatırımların yüzde 7,1'ini oluşturuyor. 

KİK ülkeleri arasında Türkiye'ye en fazla doğrudan yabancı yatırımı 9,9 milyar dolarla Katar sağladı. BAE ikinci, Suudi Arabistan ise üçüncü sırada yer alıyor. Enerji, savunma, finans, perakende ve ulaştırma sektörlerine öncelik veren yatırımlar sayesinde bu miktarın önümüzdeki birkaç yıl içinde iki kat artarak 30 milyar dolara ulaşması bekleniyor. 

Daha önce BAE ve Katar döviz takası anlaşmalarıyla Türkiye'ye 20 milyar dolar sağlamış, Suudi Arabistan ise dolar likiditesini desteklemek için Merkez Bankası'na 5 milyar dolar yatırmıştı. 

Ancak Erdoğan'ın gezisi sırasında imzalanan yeni anlaşma paketi, fabrika tesisleri ve altyapı gibi üretken varlıklara yönelik sermaye yatırımlarına odaklanıyor. Sadece Abu Dhabi Developmental Holding varlık fonu (ADQ) 8.5 milyar dolara kadar Türkiye deprem yardım tahvillerini finanse etmek ve Türk ihracatını desteklemek için 3 milyar dolarlık kredi kolaylığı sağlamak üzere bir mutabakat zaptı imzaladı. Tüm bunlar, KİK ve Türkiye arasında stratejik düzeyde daha yakın bir koordinasyon için uzun vadeli bir vizyonun kanıtıdır. 

Ekonomik işbirliği de Türk yatırımlarını Körfez'e çekmekte, özellikle de inşaat ve bilgi teknolojisi, telekomünikasyon ve tarım teknolojisi gibi hizmet sektörlerine yönlendirmektedir. 

Baykar'ın Akıncı ve TB2 insansız hava araçlarının üretimi gibi Türkiye ve Körfez ülkeleri arasında savunma sanayinde olası ortak üretim, bu ilişkiyi ekonomik alanın ötesine taşıma potansiyeli taşıyor. Özellikle keşif görevleri için Türk Vestel Karayel insansız hava araçlarını üreten yerli bir fabrikaya sahip olan Suudi Arabistan için bile Akıncı, insansız hava aracı savaş doktrinini yeni bir seviyeye yükseltebilir.

KARŞILIKLI AVANTAJLAR

Gelişmekte olan bu ortaklık açık bir kazan-kazan durumudur. Türkiye ve KİK ülkelerinin birleşik coğrafyası üç kazançlı alt bölgeyi (Körfez, Doğu Akdeniz ve Karadeniz) birbirine bağlamaktadır. Bu da ülkelerin bağlantılarını kurmalarına ve istikrarsız bir dünyada faydalı olduğunda karşılıklı bağımlılıklarını artırmalarına yardımcı olabilir. 

Toplam gayrisafi yurtiçi hasılası (GSYH) 1,8 trilyon dolar olan Suudi Arabistan, Katar ve BAE, sadece petrol ve gaz sektöründe değil aynı zamanda sağlam yasal çerçeveleri, dünya standartlarında altyapıları ve göreceli iş yapma kolaylıkları ile de bol kaynaklara ve muazzam karşılaştırmalı avantajlara sahiptir. 

Örneğin BAE, yabancı yatırımları çekmek için sosyal ve ticari reformlar uygulamaktadır. Ayrıca öğrenmeye açık, yapay zekâ ve robotik gibi gelişmekte olan alanlarda etki yaratmaya kararlı genç, teknoloji meraklısı ve yetenekli bir nüfusa sahiptir. 

Ancak yavaş yavaş, teknoloji ve sermaye yoğun sektörlere yatırım yoluyla Türkiye kendisini Orta Doğu'nun gelişmekte olan pazarları için alternatif bir sanayi merkezi olarak yeniden konumlandırdı. Yirmiler Grubu'nun bir üyesi olarak çeşitlendirilmiş, teknolojik açıdan gelişmiş ve sofistike bir ekonomi haline gelmiştir.

Türkiye artık ikili Kapsamlı Ekonomik Ortaklık Anlaşmalarını KİK ile çok taraflı bir anlaşmaya dönüştürme konusunda daha istekli. Dahası, Şubat 2023'te meydana gelen depremlerin Türkiye'ye altyapı hasarı ve ekonomik kayıp olarak 104 milyar dolara (GSYH'sinin yüzde 12'sine eşdeğer) mal olduğu tahmin edilmektedir. Dolayısıyla Türkiye'nin hızla toparlanabilmesi için ticari ortaklıklarını çeşitlendirmesi ve derinleştirmesi gerekmektedir. 

Bu artan ekonomik işbirliğinin arkasındaki en önemli itici faktör, Batı'dan stratejik özerklik kazanma ve bir sonraki ABD başkanlık seçimlerinden sonra ve sonrasında ABD'nin Türkiye ve Körfez'in çevresine yönelik politikasındaki değişikliklere karşı korunarak riskleri dağıtma arayışıdır. 

Türkiye ve Körfez ülkeleri, küresel ekonominin ağırlık merkezi Hint-Pasifik bölgesine doğru kayarken çok kutuplu bir dünyaya uyum sağlayarak bağlantısız orta güçler olarak ortaya çıkmıştır. 

Ukrayna'daki savaş Türkiye'nin jeopolitik önemini arttırdı. Rusya'nın devam eden saldırısı ve bunun sonucunda Batı'nın uyguladığı yaptırımlar da alternatif bir hidrokarbon tedarikçisi arayışındaki ülkelerin gözünü Körfez ülkelerine çevirdi. 

Petrol ve gaz satışlarından elde edilen karlar, petrol dışı ticareti arttırmak ve portföylerini yenilenebilir enerji, ileri teknoloji, sağlık, turizm ve eğlence gibi sürdürülebilir, uzun vadeli yatırımlarla çeşitlendirmek isteyen Körfez varlık fonlarının kasalarını güçlendirdi. 

Birkaç büyük anlaşma bu çeşitlendirme çabalarına örnek teşkil ediyor. Haziran ayında Riyad'da düzenlenen Arap-Çin İş Konferansı, Arap ülkeleri ile Çin arasında imzalanan 10 milyar dolarlık yatırım anlaşmasıyla sonuçlandı. 

Irak, KİK ülkelerinin de ilgi gösterdiği bir proje olan ve Türkiye üzerinden Avrupa'ya uzanması planlanan 17 milyar dolarlık bir demiryolu geliştiriyor. Abu Dhabi Developmental Holding Company ve Türkiye Varlık Fonu, Türk teknoloji girişimlerine yatırım yapmak üzere 300 milyon dolarlık bir ortaklık başlattı. BAE ayrıca İstanbul metrosuna ve Ankara'ya giden hızlı tren hattına da yatırım yapmak istiyor. İki ülke önümüzdeki beş yıl içinde ticaret hacmini 18 milyar dolardan 40 milyar dolara çıkarmayı hedefliyor. 

Sonuç olarak, bu yeni yatırım furyası Körfez ülkeleri ve Türkiye'nin birbirlerini karşılıklı avantaj sağlayan ortaklar olarak gördüklerini gösteriyor. 

Erdoğan'ın Körfez'e yaptığı ziyaret, iki ülkenin ekonomik alanda derinleşen ortaklığını bir kez daha teyit ederken, uzun vadede stratejik alanda da potansiyel sonuçlar doğuracak. 

Adem KILIÇ

Kaynak: gdh.digital

 

Bu yazıyı Facebook'ta paylaşabilirsiniz+:
Facebook'ta paylaş
0
Yorumlar
Uyarı

Yorum yazabilmek için üye olmalı ve oturum açmalısınız.

Eğer sitemize üye değilseniz buraya tıklayarak hemen üye olabilirsiniz.

Eğer üye iseniz oturum açmak için buraya tıklayın.