GECEYE ÖVGÜ
07 Ağustos 2026 11:08 / 302 kez okundu!
"Elektiriğin olmadığı o çağlarda yaşayan insanların yaşam düzenine baktığınızda, mum ateşinin aydınlatmada ne kadar kıymetli olduğunu, ısınmanın evlerde yanan ocaklarla sağlandığını, yemeklerin bu ocaklarda yapıldığını, erken yatıldığını, gece karanlığının her yerde başta hırsızlık olmak üzere binbir çeşit tehdit ve tehlike nedeni ile korku ve endişe kaynağı olduğunu; bunun yanında insanların özelikle karanlık uzun kış saatlerinde çoğu zaman bir arada vakit geçirdiğini, bu saatlerde oyunlar oynandığını, eğlenceler düzenlendiğini, hikayeler anlatıldığını ve bu şekilde sosyalleşmekten insanların gayet memnun ve mesut olduğunu öğreniyorsunuz." (Gün Batarken - A.Roger Ekirch)
***
GECEYE ÖVGÜ
Telefonunu evde unuttuğunda günü nasıl geçireceği telaşı ile yanıp tutuşan modern insanın, elektriğin olmadığı zamanları tahayyül etmesini beklemek artık neredeyse imkansız.
Aydınlık gündüz saatleri ile karanlık gecenin hayat tarzımıza yansıyan doğal farklılıkları maalesef artık belirsiz hale geldi.
Aydınlık, gürültülü, yoğun ve yorucu geçen gündüz zamanı, tümüyle ve aynı şekilde akşama ve geceye de taşınır oldu.
Elektirik ışığı ile aydınlatılmayan herhangi bir yer bulmak çok zor artık. Akşam eğlencesinin ortaya çıkardığı ses ve gürültü, gündüz saatlerinden daha fazla hale geldi.
Vardiyalı çalışma düzeni ve hizmet sektöründe akşam çalışan insan sayısı azımsanacak gibi değil artık.
Evlerde baş köşeye kurulan ve modern insanı esir alan Tv yayınları, hepimizin olmazsa olmazı internet ve sosyal medya uğraşı, gündüz saatlerinden daha çok akşamlarımızı işgal ediyor artk.
Peki modern çağın hemen öncesinde, elektiriğin, aydınlatmanın, doğal ateş dışında ısınmanın, radyo ve tv’nin, internet ve sosyal medyanın olmadığı Geç Orta Çağ’da başta Avrupa olmak üzere coğrafyanın bir çok bölgesinde insanlar akşam ve gece saatlerinde neler yaparlardı? Nasıl yaşarlardı? Nelerle uğraşırlardı? Sorularının peşine düşen çok kıymetli bir araştırma kitabı yayımlandı. Günlükler, mahkeme kayıtları, şiirler ve vaazlardan oluşan araştırma alanlarında insanların gece hayatının izlerini sürüyor kitap. (Gün Batarken - A. Roger Ekirch)
Elektiriğin olmadığı o çağlarda yaşayan insanların yaşam düzenine baktığınızda, ülkelere göre bazı geleneksel ve kültürel farklılıkları ayırırsanız, çok da farklı yaşam tarzlarının olmadığını görüyorsunuz. Mum ateşinin aydınlatmada ne kadar kıymetli olduğunu, ısınmanın evlerde yanan ocaklarla sağlandığını, yemeklerin bu ocaklarda yapıldığını, erken yatıldığını, gece karanlığının her yerde başta hırsızlık olmak üzere binbir çeşit tehdit ve tehlike nedeni ile korku ve endişe kaynağı olduğunu; bunun yanında insanların özelikle karanlık uzun kış saatlerinde çoğu zaman bir arada vakit geçirdiğini, bu saatlerde oyunlar oynandığını, eğlenceler düzenlendiğini, hikayeler anlatıldığını ve bu şekilde sosyalleşmekten insanların gayet memnun ve mesut olduğunu öğreniyorsunuz.
Kutsal kitabımız Kuran-ı Kerim’de geceyi tasvir eden ve ona anlam yükleyen başlıca ayetlerde mealen gece zamanı, dinlenme, uyku, ibadet ve tefekkür zamanı olarak geçmektedir.
Tahrif olmuş haliyle bile Hrıstiyanlık ve Musevilikte de gece saatlerinin bu şekilde değerlendirilmesi gerektiğini, dini inancın daha güçlü bir şekilde yaşandığı kadim zamanlarda inananların da bu inanca uygun bir şekilde yaşamaya çalıştığını görüyoruz.
Işıklı, renkli ve çok gürültülü, insanın fıtratına aykırı bir yaşam tarzının ortaya çıktığı, gece gündüz ayrımının silindiği bir çağda yaşarken, bu yaşam tarzının ortaya çıkardığı olumsuz ruhsal, duygusal durumları bizzat deneyimlerken, insana çok daha iyi geleceğini düşündüğüm, gecenin sessizliği, dinginliği ile öz farkındalığı artıran, tefekkür ve ibadet imkanı veren eski zaman hayat tarzına ait bazı alışkanlıkları bugünün gerçeklerini göz önünde bulundurarak yeniden nasıl canlandırabilirizi düşünmenin zamanı çoktan geldi de geçiyor galiba.
Alpaslan SEL
