CAFER MAHÝROÐLU: SERMAYE, MEDYA VE CHP
14 Ekim 2026 10:21 / 79 kez okundu!
14 Ekim 2026 itibariyle HALK TV'ye kayyum atandý. Londra'da yaþayan sahibi "Cafer Mahiroðlu'na rüþvet soruþturmasý baþlatýldý. 30 milyarlýk para trafiði mercek altýnda... " Karardan iki gün önce yazýlmýþ Ahmet Daþkapan yazýsý þimdi daha anlamlý oldu.
***
CAFER MAHÝROÐLU: SERMAYE, MEDYA VE CHP
Bir kapitalistin geçmiþi deðil, bugünkü sýnýfsal konumu belirleyicidir
Cafer Mahiroðlu’nun Sivas’ýn Gürün ilçesine baðlý bir köyde doðmuþ olmasý, yoksulluktan gelmesi, Ýngiltere’ye göç ederek tekstil sektöründe yükselmesi ve nihayetinde Halk TV’nin sahibi olmasý, onun toplumsal konumunu deðerlendirmek bakýmýndan belirleyici deðildir. Belirleyici olan, bugün kapitalist üretim iliþkileri içerisinde hangi sýnýfa mensup olduðu, sermaye birikiminin hangi mekanizmalar üzerinden gerçekleþtiði ve sahip olduðu ekonomik gücün toplumsal ve siyasal iliþkiler üzerinde nasýl bir etki yarattýðýdýr.
Yoksulluktan gelmek, kiþinin yaþam öyküsünün önemli bir parçasýdýr. Ancak geçmiþte emekçi sýnýflara mensup olmak, bugünkü sermaye sahipliðinin sýnýfsal niteliðini ortadan kaldýrmaz. Sakýp Sabancý’nýn geçmiþindeki yoksulluk ve çalýþma hayatý üzerine anlattýðý hikâyeler de bu bakýmdan hatýrlanabilir. Bu tür anlatýlar, sermaye birikimini bireysel çalýþkanlýðýn, fedakârlýðýn ve giriþimciliðin doðal sonucu olarak sunmaya elveriþlidir. Oysa kapitalist üretim iliþkilerinin bilimsel deðerlendirmesi, bireysel baþarý hikâyesinin ötesine geçerek mülkiyet, ücretli emek, artýdeðer, sermaye birikimi ve sýnýfsal iktidar iliþkilerini incelemeyi gerektirir.
Mahiroðlu’nun Alevi kimliði de bu sýnýfsal deðerlendirmeyi deðiþtirmez. Aleviler tarihsel olarak dinsel, kültürel ve siyasal ayrýmcýlýða maruz kalmýþ topluluklardan biridir. Ancak Alevi toplumunun içerisinden sermaye sahiplerinin çýkmasý, bütün Alevilerin ortak bir ekonomik ve sýnýfsal çýkara sahip olduðu anlamýna gelmez.
Alevi emekçiler ile Alevi sermaye sahipleri ayný dinsel ve kültürel kimliði paylaþýr. Kapitalist üretim iliþkileri içerisindeki konumlarý ise karþýttýr: Emekçi, geçinmek için emek gücünü satar; sermaye sahibi, ücretli emeðin ürettiði artýdeðere el koyar. Ortak kimlik, bu sýnýfsal karþýtlýðý ortadan kaldýrmaz.
Dinsel kimliðin sermaye sahibiyle dayanýþmanýn gerekçesine dönüþtürülmesi, emek-sermaye karþýtlýðýný örter. Alevilerin eþitlik mücadelesi, Alevi sermaye sahiplerinin ekonomik çýkarlarýna tabi kýlýnamaz. Bir kapitalistin Alevi olmasý, onu Alevi emekçilerin sýnýfsal temsilcisi yapmaz.
Kapitalist sömürünün iki temel boyutu: Artýdeðer üretimi ve finansal el koyma
Kapitalist sermaye birikiminin merkezinde ücretli emeðin yarattýðý deðerin bir bölümüne sermaye sahibi tarafýndan el konulmasý bulunmaktadýr. Artýdeðer teorisine göre iþçi, çalýþma süresi içerisinde kendi emek gücünün yeniden üretimi için gerekli deðerden daha fazlasýný üretir. Üretilen bu fazla deðere kapitalist tarafýndan el konulmasý, kapitalist sömürünün temelini oluþturur.
Dolayýsýyla kapitalistin zenginleþmesi yalnýzca kendi çalýþkanlýðýna, yeteneðine veya ticari giriþimlerine indirgenemez. Kapitalist üretimin devamlýlýðý, üretim araçlarýnýn özel mülkiyetine ve ücretli emeðin yarattýðý artýdeðerin sermaye tarafýndan sahiplenilmesine dayanýr.
Ancak çaðdaþ kapitalizmde sömürü yalnýzca üretim alanýyla sýnýrlý deðildir. Sermaye, üretim alanýnda elde ettiði artýdeðeri ticaret, finans, gayrimenkul, kredi, borçlandýrma ve çeþitli mülkiyet iliþkileri üzerinden yeniden deðerlendirir.
Burada iki farklý fakat birbirine baðlý mekanizma bulunmaktadýr. Birincisi, üretim sürecinde doðrudan artýdeðer elde edilmesidir. Ýkincisi ise daha önce üretilmiþ deðerin faiz, rant, komisyon, borç ve çeþitli finansal mekanizmalar yoluyla yeniden bölüþülmesi ve sermaye sahiplerinin elinde yoðunlaþmasýdýr.
Bu ikinci mekanizmayý bütün biçimleriyle yeni artýdeðer üretimi olarak tanýmlamak teorik bakýmdan doðru deðildir. Finansal sermaye, üretim alanýnda yaratýlan artýdeðerden pay aldýðý gibi ücretli çalýþanlarýn gelirlerinden de faiz, ücret ve diðer kesintiler yoluyla pay alýr.
Konut kredileri, tüketici kredileri, kredi kartlarý, kira artýþlarý ve zorunlu tüketim harcamalarý, emekçilerin gelirlerinin önemli bir bölümünün finans ve mülkiyet sahiplerine aktarýlmasýna yol açmaktadýr.
Medya sermayesi de bu bütünlüðün dýþýnda deðildir. Medya kuruluþlarý doðrudan ekonomik faaliyet yürüten iþletmelerdir. Ayný zamanda diðer sermaye alanlarýnýn toplumsal meþruiyetini etkileyen düþünsel ve kültürel üretim merkezleridir.
Medya mülkiyeti ve rýza üretiminin yapýsal mekanizmalarý
Kapitalist toplumlarda medyanýn iþleyiþi; mülkiyet, finansman, haber kaynaklarý ve örgütlü baský iliþkileri içerisinde biçimlenir. Haber üretimi, ekonomik ve kurumsal iliþkiler tarafýndan yapýsal olarak yönlendirilir. Bu iliþkiler, hangi toplumsal sorunlarýn görünür hale geldiðini, bu sorunlarýn hangi nedenlerle açýklandýðýný ve hangi siyasal çözümlerin kabul edilebilir sayýldýðýný belirleyen maddi zemini oluþturur.
Medya kuruluþlarý kendi aralarýnda rekabet eder, hükümetleri sert biçimde eleþtirir, yolsuzluklarý açýða çýkarýr ve birbirinden farklý siyasal görüþlere yer verir. Ancak bütün bu çeþitlilik, sermaye sahipliðinin, reklam gelirlerinin, haber kaynaklarýnýn ve egemen düþünsel kabullerin oluþturduðu kurumsal sýnýrlar içerisinde gerçekleþir.
Beþ süzgeç; mülkiyetin yoðunlaþmasý, reklam baðýmlýlýðý, kurumsal haber kaynaklarýna baðýmlýlýk, örgütlü baský ve sermaye düzeninin aþýlmasýný gayrimeþru sayan egemen düþünsel çerçevedir. Bu süzgeçler birbirini pekiþtiren toplumsal iliþkilerdir.
Birinci süzgeçte medya kuruluþunun sahibi, yönetim kadrosunun belirlenmesi, yatýrým kararlarý, bütçe, istihdam ve kurumsal yönelim üzerinde yetkiye sahiptir. Medya patronunun gücü; yönetim kadrolarýný, bütçeyi, istihdamý, programlarýn devamlýlýðýný ve yatýrým önceliklerini belirleyen mülkiyet yetkisinde somutlaþýr. Haber üretiminin kurumsal koþullarý bu ekonomik kararlarla biçimlendirilir.
Ýkinci süzgeçte reklam ve sponsorluk, medya izleyicisini reklam piyasasýnýn tüketici kitlesine dönüþtürür. Üçüncü süzgeçte devlet, büyük þirketler ve kurumsal uzmanlar düzenli bilgi akýþýný saðlar; iþçiler ve örgütsüz emekçiler kendi deneyimlerini ayný süreklilikle haberleþtiremez. Dördüncü süzgeçte örgütlü þikâyet, ekonomik yaptýrým ve itibarsýzlaþtýrma gelecekteki yayýn kararlarýný da etkiler. Beþinci süzgeçte ise kabul edilebilir muhalefetin sýnýrlarý çizilir. Hükümet eleþtirisi ile sermaye düzeninin deðiþmez sayýlmasý ayný yayýn çerçevesinde birleþir.
Rýza üretiminin temel iþleyiþi
Rýza üretimi, insanlarýn yalnýzca belirli görüþlere inandýrýlmasý deðildir. Ýnsanlarýn toplumsal sorunlarý hangi kavramlarla düþündüklerinin, hangi nedenleri gördüklerinin ve hangi çözüm yollarýný siyasal bakýmdan kabul edilebilir bulduklarýnýn biçimlendirilmesidir.
Modern kapitalist toplumlarda egemenlik, devletin zor kullanma araçlarý ile toplumsal kabulün yeniden üretilmesini birlikte içerir. Sermaye sýnýfý, ekonomik iktidarýný sürdürebilmek için insanlarýn mülkiyet düzenini, ücretli emek iliþkilerini ve bu iliþkiler içerisinde sunulan siyasal seçenekleri nasýl anlamlandýrdýðýnýn biçimlendirilmesine de dayanýr.
Ýnsanlar hükümetlere karþý çýkar, yolsuzluklarý protesto eder, ekonomik eþitsizliklerden þikâyet eder ve siyasal yöneticilerin deðiþmesini ister. Rýza üretimi, bu tepkileri kapitalist mülkiyet iliþkilerinin deðiþtirilmesini zorunlu bir siyasal hedef olarak görmeyen sýnýrlar içerisinde tutar.
Rýza üretiminin temel baþarýsý burada ortaya çýkar. Ýnsanlarýn hoþnutsuzluðu ortadan kaldýrýlmaz. Hoþnutsuzluðun hangi nedenlere baðlanacaðý ve hangi çözümlere yöneltileceði biçimlendirilir.
Yoksulluðun nedeni kötü ekonomi yönetimine, iþsizliðin nedeni yetersiz yatýrýmlara, konut krizinin nedeni yanlýþ belediyeciliðe, toplumsal eþitsizliðin nedeni liyakatsiz yöneticilere baðlanýr. Bunlarýn her biri gerçek sorunlarýn bir bölümünü açýklarken, üretim araçlarý üzerindeki özel mülkiyet ve artýdeðer sömürüsü tartýþmanýn merkezinden uzaklaþtýrýlýr.
Böylece emekçilerin öfkesi kapitalist mülkiyet iliþkileri yerine bu iliþkileri yöneten siyasi kadrolarýn deðiþtirilmesine yöneltilir. Beþ süzgeç birbirinden baðýmsýz sansür araçlarý deðildir. Mülkiyet, finansman, haber kaynaklarý, baský ve egemen düþünsel kabuller birbirini besleyen kurumsal bir bütün oluþturur.
Mülkiyet ve editoryal sýnýrlar
Medya üzerindeki sermaye egemenliðinin ilk mekanizmasý mülkiyettir. Bir medya patronunun gücü, yönetim kadrolarýný belirleme, bütçeyi oluþturma, yatýrýmlarý yönlendirme, personel istihdam etme ve kurumsal öncelikleri belirleme yetkilerini kapsar.
Bir medya kuruluþunun editoryal kadrosu, kuruluþun ekonomik yapýsý içerisinde çalýþýr. Gazetecilerin mesleki tercihleri, kurumun yönetim anlayýþý, ekonomik kaynaklarý ve yayýn politikasý içerisinde þekillenir. Mülkiyetin gücü, haber merkezinin çalýþma koþullarýný ve kaynaklarýný belirleyen kurumsal kararlarda iþler.
Kurumsal yönetim, hangi programlarýn sürdürüleceðini, hangi yayýnlara kaynak ayrýlacaðýný, hangi uzmanlarla çalýþýlacaðýný ve hangi konularýn uzun süreli yayýn gündemine dönüþeceðini belirleyen kararlar alýr.
Halk TV bakýmýndan ilk somut iliþki budur. Cafer Mahiroðlu’nun kanal üzerindeki mülkiyeti, ona ekonomik yönetim alanýnda güç saðlamaktadýr. Bu güç, izleyicilerin kanala duyduðu yakýnlýktan veya gazetecilerin kiþisel siyasal tercihlerinden ayrý bir mülkiyet iliþkisidir. Mahiroðlu’nun Kýlýçdaroðlu’na yönelik açýklamalarýnda ise bu ekonomik konumla siyasal tartýþmaya katýlan medya patronu kimliði ayný kiþide birleþmektedir.
Mahiroðlu’nun siyasal müdahalesinin çözümlemesi bu maddi zeminden baþlar. Yayýn kuruluþunun yönetimi üzerindeki mülkiyet yetkisi ile sahibinin kamusal tartýþmadaki görünürlüðü ayný ekonomik konumun farklý sonuçlarýdýr. Böylece medya sermayesi, siyasal sözün üretildiði ve dolaþýma girdiði kurumsal ortamýn da sahibi olur.
Gündem belirleme
Rýza üretiminin ikinci düzeyi, toplumsal gündemin kurulmasýdýr. Haber üretiminde en temel güç, yalnýzca olaylarý yorumlamak deðil, hangi olaylarýn toplumsal önem taþýdýðýna karar vermektir.
Her gün binlerce ekonomik ve siyasal geliþme yaþanýr. Ancak bunlarýn yalnýzca küçük bir bölümü ana haber bültenlerine, tartýþma programlarýna ve sürekli gündem oluþturan yayýnlara taþýnýr.
Bir siyasi liderin açýklamasýnýn günlerce tartýþýlmasý, ayný dönemde gerçekleþen bir iþçi direniþinin sýnýrlý yer bulmasý; bir belediye baþkanýnýn siyasi geleceðinin saatlerce konuþulmasý, belediye hizmetlerinin taþeronlaþtýrýlmasý ve çalýþanlarýn ücretlerinin gündemin dýþýnda kalmasý, bu mekanizmanýn iþleyiþ biçimleridir.
Böylece siyasal hayat, esas olarak liderlerin, partilerin ve seçimlerin oluþturduðu bir alan olarak sunulur. Emekçiler ise siyasal yaþamýn kurucu özneleri olmaktan çok, seçim sonuçlarýný belirleyen seçmen kitleleri olarak görünür.
Bu mekanizma, siyasal tartýþmanýn aðýrlýk merkezini sýnýflar arasýndaki iliþkilerden siyasi kadrolar arasýndaki rekabete kaydýrýr. Mahiroðlu’nun Kýlýçdaroðlu’na yönelik müdahalesinin çözümlemesinde de medya sahibinin gündem oluþturma gücü bu nedenle önem taþýr.
Çerçeveleme
Gündem belirleme, hangi konularýn tartýþýlacaðýný etkiler. Çerçeveleme ise bu konularýn nasýl anlaþýlacaðýný biçimlendirir.
Bir iþçi grevinin ücretli emek ile sermaye arasýndaki çýkar çatýþmasýnýn ifadesi olarak anlatýlmasý ile üretimi aksatan bir iþ uyuþmazlýðý olarak sunulmasý farklý toplumsal anlamlar üretir. Ýlk anlatýmda iþçinin sömürü iliþkileri içerisindeki konumu görünür hale gelir. Ýkinci anlatýmda üretimin devamlýlýðý ve ekonomik istikrar ön plana çýkar.
Benzer biçimde ekonomik krizin sermaye birikiminin yapýsal çeliþkileriyle açýklanmasý ile yalnýzca yanlýþ faiz politikalarýna ve yönetim hatalarýna baðlanmasý, sorumluluðu farklý toplumsal iliþkilere yerleþtirir.
Rýza üretimi, bu ikinci anlatýmýn toplumsal düþüncede egemen hale gelmesiyle iþler. Ýnsanlar ekonomik düzeni yöneten kiþileri sorumlu görmeye yönelirken, düzenin mülkiyet iliþkileri sorgulamanýn dýþýnda tutulur.
Gündem belirleme ve çerçeveleme, bu beþ yapýsal süzgecin haber üretimindeki sonuçlarýný açýklayan süreçlerdir. Mülkiyet, reklam baðýmlýlýðý, kurumsal kaynaklar, örgütlü baský ve egemen düþünsel çerçeve; hangi konularýn seçildiði ve bu konularýn nasýl anlatýldýðý üzerinde birlikte iþler.
Kaynak hiyerarþisi
Sermayenin rýza üretimindeki bir baþka mekanizmasý, hangi görüþlerin uzmanlýk ve nesnellik olarak kabul edildiðinin belirlenmesidir.
Ekonomik sorunlar tartýþýlýrken banka yöneticileri, yatýrým uzmanlarý, þirket temsilcileri ve piyasa analistleri sürekli söz sahibi olur. Bu kiþilerin açýklamalarý, kurumsal konumlarý nedeniyle uzman görüþü niteliði kazanýr.
Buna karþýlýk üretim sürecini doðrudan yaþayan iþçilerin deneyimleri ayný düzeyde ekonomik bilgi olarak kabul edilmez. Bir banka yöneticisi ücret artýþlarýnýn enflasyon üzerindeki etkisini anlatýrken uzman olarak tanýtýlýr. Ücretinin geçinmesine yetmediðini anlatan iþçi ise çoðunlukla maðdur olarak sunulur.
Bu ayrým, ekonomik bilginin toplumsal hiyerarþisini yeniden üretir. Devletin ve büyük ekonomik kuruluþlarýn basýn bürolarý, araþtýrma merkezleri, danýþmanlarý ve raporlarý, kurumsal güç sahiplerinin görüþlerini haber üretiminin olaðan kaynaklarý haline getirir.
Böylece ekonomik güce sahip olanlar, toplumsal gerçekliði açýklama konusunda da ayrýcalýklý bir konum kazanýr.
Reklam ve finansman
Medya kuruluþlarýnýn ekonomik faaliyetleri, içerik üretimi ile gelir elde etme süreçlerini birbirine baðlar. Reklam veren þirketler yalnýzca ticari ürünlerini tanýtmaz. Reklam harcamalarý aracýlýðýyla medya piyasasýnýn ekonomik yapýsýnda da yer alýrlar.
Büyük reklam bütçelerine sahip þirketler, geniþ kitlelere ulaþan medya kuruluþlarý için önemli gelir kaynaklarý oluþturur. Bu iliþkinin sonucunda izleyici, yalnýzca haber alan yurttaþ deðil, reklam piyasasýnda ekonomik deðere sahip bir tüketici kitlesi olarak da deðerlendirilir.
Reklam verenlerin tercihleri, hedef kitlelerin belirlenmesi ve programlarýn ticari deðerinin ölçülmesi, medya kuruluþlarýnýn ekonomik kararlarýna dahil olur.
Reklam ve finansman iliþkileri, medya kuruluþunun ekonomik devamlýlýðýný sermaye piyasasýnýn kararlarýna baðlar. Siyasal deðiþim söylemi bu iþletme düzeni içerisinde üretildiðinde, hükümet karþýtlýðýnýn hangi ekonomik sýnýrlar içerisinde kurulduðu da çözümlemenin parçasý haline gelir.
Halk TV’nin gelir yapýsýndaki reklam, sponsorluk, dijital yayýncýlýk ve diðer finansman kaynaklarýnýn daðýlýmý, bu iliþkinin kuruluþ özelindeki inceleme alanýdýr. Özel mülkiyetteki medya kuruluþu, siyasal yayýncýlýðý ekonomik iþletme yapýsý içerisinde gerçekleþtirir.
Baský mekanizmalarý
Örgütlü baský, medya iþleyiþinin dördüncü yapýsal süzgecidir. Bu mekanizma, ekonomik ve siyasal güç sahiplerinin kendilerine yönelen eleþtiriler karþýsýnda kullandýklarý çeþitli araçlarý kapsar.
Hukuki giriþimler, reklam baskýsý, kamuoyu kampanyalarý, kurumsal þikâyetler, itibarsýzlaþtýrma giriþimleri ve siyasi yaptýrým talepleri bu mekanizmanýn farklý biçimleridir.
Burada amaç yalnýzca belirli bir habere yanýt vermek deðildir. Baský, gelecekteki haber üretiminin koþullarýný da etkiler. Gazeteci, editör veya yayýn kuruluþu, hangi konularýn kurumsal çatýþma doðurduðunu öðrenir. Bu deneyim, daha sonraki kararlarýn alýnmasýnda etkili olur.
Mahiroðlu bakýmýndan incelemenin konusu, medya sahibinin siyasal mücadeleye müdahalesidir. Açýklamalarýnýn sýnýfsal çözümlemesi, sahip olduðu yayýn kuruluþunun saðladýðý kurumsal güç ve kamusal görünürlük üzerinden yürütülür. Kiþisel saldýrýlarýn deðerlendirilmesinde, bu saldýrýlarý yapan kiþinin yayýn araçlarý üzerindeki mülkiyeti belirleyici bir iliþkidir.
Kabul edilebilir muhalefet
Rýza üretiminin en derin mekanizmalarýndan biri, siyasal muhalefetin kabul edilebilir sýnýrlarýnýn oluþturulmasýdýr. Kapitalist toplumlarda muhalefetin varlýðý, kapitalist mülkiyet iliþkilerinin ortadan kalktýðý anlamýna gelmez.
Hükümet deðiþikliðinin savunulmasý ile özel mülkiyetin, finans piyasalarýnýn, büyük sermaye yatýrýmlarýnýn ve ücretli emek iliþkilerinin ekonomik yaþamýn deðiþmez temelleri olarak sunulmasý ayný yayýn çizgisinde birleþir.
Böylece siyasal deðiþim talebi, ekonomik mülkiyet iliþkilerinin sürekliliðiyle bir arada bulunur. Antikomünizm, sermaye düzeninin aþýlmasýný hedefleyen düþüncelerin gayrimeþru ilan edilmesinin tarihsel araçlarýndan biridir. Kabul edilebilir muhalefeti sýnýrlayan bu düþünsel süzgeç, toplumsal düþüncenin meþru ve gayrimeþru alanlara ayrýlmasýnda iþler.
Bu mekanizma yalnýzca açýk düþmanlaþtýrma üzerinden iþlemez. Belirli düþünceler gerçekçi, sorumlu ve uygulanabilir olarak tanýmlanýrken, diðerleri ekonomik hayatýn dýþýna itilmiþ seçenekler olarak sunulur. Ekonomik eþitsizliðin azaltýlmasý kabul edilebilir reform olarak görülürken, üretim araçlarý üzerindeki mülkiyet iliþkilerinin deðiþtirilmesi tartýþmanýn dýþýnda býrakýlýr.
Seçici görünürlük
Farklý toplumsal maðduriyetlere verilen ilginin karþýlaþtýrýlmasý, medya iþleyiþindeki seçiciliði açýða çýkarýr. Hangi maðdurun sürekli görünür kýlýndýðý ve hangi maðdurun yaþadýklarýnýn gündemin dýþýnda býrakýldýðý, ekonomik ve siyasal güç iliþkileriyle birlikte incelenmelidir.
Benzer nitelikteki insan haklarý ihlalleri siyasal güç iliþkilerine göre farklý ölçülerde haberleþtirilir. Bazý maðduriyetler uzun süreli haber kampanyalarýna dönüþürken, diðerleri sýnýrlý ve geçici biçimde gündeme gelir.
Bu farklýlýk yalnýzca haber miktarýnda ortaya çýkmaz. Maðdurlarýn nasýl tanýtýldýðý, yaþadýklarýnýn hangi tarihsel baðlamda anlatýldýðý ve sorumlularýn hangi kavramlarla nitelendirildiði de deðiþir.
Ýþ cinayetleri, düþük ücretler, sendikal baskýlar ve çalýþma koþullarý tekil olaylar olarak haberleþtirildiðinde, bu olaylarý birbirine baðlayan üretim ve mülkiyet iliþkileri geri planda kalýr. Böylece toplumsal maðduriyet görünür hale gelirken, maðduriyeti yeniden üreten ekonomik düzenin kendisi ayný açýklýkla görünür hale gelmez.
Dijital tekrar
Televizyon ve yazýlý basýnýn aðýrlýklý olduðu medya düzeninden dijital platformlarýn belirleyici hale geldiði iletiþim ortamýna geçiþ, haberlerin üretim ve dolaþým biçimlerini deðiþtirmiþtir. Bugün haber üretimi dijital platformlar, sosyal medya, video yayýnlarý, kýsa içerikler ve sürekli güncellenen haber akýþlarýyla iç içe geçmiþtir.
Bu dönüþüm, mülkiyet ve finansman iliþkilerini ortadan kaldýrmamýþtýr. Bunlara dijital daðýtým altyapýsý, platform algoritmalarý, kullanýcý verileri ve etkileþim ölçümleri eklenmiþtir.
Dijital ortamda bir siyasal açýklama, televizyon yayýnýnýn ardýndan haber sitesinde, sosyal medya hesabýnda, kýsa video biçiminde ve farklý yorum programlarýnda yeniden dolaþýma girer. Bu tekrar, belirli bir konunun kamusal görünürlüðünü artýrýr.
Tekrarlanan konu, baþka sorunlarýn önüne geçerek kamusal dikkatin daðýlýmýný deðiþtirir. Halk TV gibi televizyon yayýncýlýðýný dijital mecralarla birleþtiren kuruluþlarýn siyasal etkisi, bu çoklu dolaþým sistemi içerisinde gerçekleþir.
Halkýn desteði ile halkýn mülkiyeti
Rýza üretiminin Cafer Mahiroðlu bakýmýndan en dikkat çekici boyutlarýndan biri, Halk TV’nin toplumsal kimliði ile ekonomik mülkiyeti arasýndaki iliþkidir.
Bir televizyon kanalýnýn milyonlarca izleyicinin desteðini kazanmasý, izleyicilerin kanalýn yayýnlarýný kendi siyasal ve toplumsal talepleriyle iliþkilendirmesini saðlar. Ancak izleyici desteði, mülkiyet hakkýyla ayný þey deðildir.
Kanalýn ekonomik yönetimi, yatýrým kararlarý ve kurumsal sahipliði, izleyicilerin duygusal baðlýlýðýndan farklý hukuki iliþkiler içerisinde düzenlenir. Mahiroðlu’nun Halk TV’yi geniþ izleyici kitlesiyle özdeþleþtiren açýklamalarý, bu ayrýmýn neden önemli olduðunu gösterir.
Ýzleyicilerin kanala duyduðu baðlýlýk, özel mülkiyetteki kuruluþun toplumsal meþruiyetini besler. Kanalýn yönetimi ve ekonomik kararlarý üzerindeki yetki ise izleyicilere geçmez; mülkiyet sahibinde kalýr. Toplumsal aidiyet söylemi, bu yetki ayrýmýný ortadan kaldýrmaz.
Bu ayrým görünmez hale getirildiðinde, özel mülkiyet iliþkisi toplumsal aidiyet söyleminin arkasýnda korunur. Halkýn desteðiyle oluþan toplumsal etki, sermaye sahibinin yönetim gücü altýnda birikir.
Medya patronunun siyasal otoritesi
Rýza üretimi yalnýzca haberlerin içeriðinde gerçekleþmez. Medya kuruluþunun sahibi de toplumsal ve siyasal tartýþmada ayrý bir görünürlük kazanýr.
Ekonomik mülkiyet, medya patronuna bir iletiþim kuruluþunun yönetimi üzerinde güç verir. Kamuoyunda tanýnmasý ve siyasal aktörlerle doðrudan tartýþmaya girmesi ise bu ekonomik konumun siyasal alandaki görünürlüðünü artýrýr.
Mahiroðlu’nun Kýlýçdaroðlu’na yönelik açýklamalarýnýn sýnýfsal anlamý bu iliþkide bulunmaktadýr. Açýklamalarý yapan kiþi, geniþ kitlelere ulaþan bir medya kuruluþunun sahibidir. Bu mülkiyet, onun siyasal sözünü taþýyan kurumsal gücün maddi temelidir.
Mahiroðlu’nun parti içi tartýþmalara müdahalesinde incelenmesi gereken iliþki, sermaye mülkiyetinin siyasal etkiye dönüþmesidir. Medya sahibinin ekonomik yetkisi, siyasal aktörleri deðerlendiren açýklamalarýna geniþ bir dolaþým zemini saðlar.
Mahiroðlu’nun Kýlýçdaroðlu karþýsýndaki tutumu, medya sermayesinin parti içi siyasal mücadeleye müdahalesi bakýmýndan ele alýnmalýdýr. Çözümlemenin merkezinde medya patronunun ekonomik konumu, müdahalesinin araçlarý ve bu araçlarýn saðladýðý güç bulunmaktadýr.
Rýza örgütlenmesinin siyasal sonucu
Ekonomik ve siyasal güç, haber üretiminin koþullarýný belirleyen mülkiyet, finansman, kaynak ve baský iliþkileri üzerinden iþler. Rýza üretiminin siyasal sonucu, bu kurumsal iliþkilerin toplumsal hoþnutsuzluðu hangi hedeflere yönelttiðinde ortaya çýkar.
Bu mekanizma, farklý siyasi partilerin, liderlerin ve hükümet politikalarýnýn sert biçimde tartýþýldýðý bir medya ortamýnda da iþler. Muhalefetin varlýðý ile sermaye egemenliðinin sürekliliði ayný toplumsal düzen içerisinde birleþir.
Hükümetten duyulan hoþnutsuzluk ve iktidarýn deðiþmesi talebi, üretim araçlarý üzerindeki özel mülkiyetin ve sermaye birikiminin sürekliliðiyle birlikte varlýðýný sürdürür. Rýza üretimi, deðiþim beklentisinin hangi toplumsal iliþkilere yöneltileceðini biçimlendirir.
Böylece toplumsal hoþnutsuzluk, sermaye sýnýfýnýn ekonomik iktidarýna yönelmek yerine siyasal yönetim kadrolarýnýn deðiþtirilmesiyle sýnýrlanýr.
Mahiroðlu’nun Halk TV üzerindeki mülkiyeti, bu çözümlemenin somut baþlangýç noktasýdýr. Kýlýçdaroðlu’na yönelik siyasal açýklamalarý ise ekonomik mülkiyetin saðladýðý kurumsal konum ile siyasal müdahalenin ayný kiþide birleþtiðini göstermektedir.
Sermaye sahibinin siyasal söylemi, sahip olduðu ekonomik güçle birlikte deðerlendirilir. Toplumsal rýza üretiminin çözümlemesi, mülkiyetin siyasal ve kültürel etkisini görünür hale getirir.
Cafer Mahiroðlu’nun Halk TV’yi satýn almasý: Sermayenin medya alanýna giriþi
Cafer Mahiroðlu’nun Halk TV’yi satýn almasý, yalnýzca bir iþ insanýnýn yeni bir sektöre yatýrým yapmasý olarak deðerlendirilemez. Ocak 2020’de kamuoyuna yansýyan satýþla birlikte, Ýngiltere’de tekstil sektöründe sermaye birikimi gerçekleþtirmiþ bir iþ insaný, Türkiye’deki siyasal tartýþmalar üzerinde etkili olan bir medya kuruluþunun mülkiyetini elde etmiþtir.
Bir tekstil iþletmesinin sahibi, esas olarak üretim, ticaret, istihdam ve sermaye birikimi iliþkileri içerisinde faaliyet gösterir. Ancak bir televizyon kanalýnýn sahibi olduðunda, bunlara toplumsal düþüncelerin oluþumunu etkileyen bir iletiþim aracýnýn mülkiyeti de eklenir. Dolayýsýyla medya sahipliði, ekonomik sermayenin siyasal ve kültürel etki kapasitesini geniþletir.
Mahiroðlu’nun 2025’te kanalýn yalnýzca kendisine deðil, iyi ve kötü günlerinde yanýnda duran milyonlara da ait olduðunu söylemesi, halkýn desteði ile halkýn mülkiyeti arasýndaki çeliþkiyi görünür kýlar. Ýzleyiciler kanalý destekler, savunur, takip eder; fakat bu destek kendilerine otomatik olarak mülkiyet, bütçe ve yönetim hakký kazandýrmaz. Özel mülkiyete dayanan bir kuruluþun halkýn ortak kurumu olarak sunulmasý, sýnýfsal iliþkinin toplumsal aidiyet dili içerisinde geri plana itilmesine hizmet eder.
Bir kapitalistin kendisini solcu olarak tanýmlamasý: Siyasal görünüm ve sýnýfsal konum
Bir kapitalistin kendisini solcu olarak tanýmlamasý, onun sermaye sýnýfý içerisindeki konumunu deðiþtirmez. Sýnýfsal açýdan bakýldýðýnda, sermaye sahibinin solculuk iddiasýný iþçi sýnýfýyla ortak çýkarlara sahip olduðunun kanýtý olarak sunmasý, kapitalist mülkiyet ve sömürü iliþkilerini perdeleyen bir görüntü yaratýr.
Burada belirleyici olan, kiþinin kendisini nasýl tanýmladýðý deðil, üretim araçlarý üzerindeki mülkiyeti, sermaye birikimindeki konumu ve emek-sermaye iliþkileri içerisindeki yeridir.
Solculuk, demokratik haklar ve toplumsal eþitlik üzerine açýklamalar, sermaye sahibinin ücretli emek iliþkilerinden ekonomik çýkar saðladýðý gerçeðini deðiþtirmez. Siyasal söylem, üretim araçlarýnýn mülkiyetini ve üretilen artýdeðerin kim tarafýndan sahiplenildiðini açýklamanýn yerine geçirilemez.
Siyasal söylem ile sýnýfsal konum arasýndaki bu çeliþki, solculuk iddiasýnýn sermaye mülkiyetini meþrulaþtýrmak için kullanýldýðý noktada bir aldatma mekanizmasýna dönüþür. Sermayenin saðcýlýðý, sermaye sahibinin hangi siyasi partiye oy verdiðiyle veya kendisini nasýl tanýmladýðýyla belirlenmez. Sermayenin üretim araçlarý üzerindeki özel mülkiyete, ücretli emek sömürüsüne ve birikimin sürekli geniþletilmesine dayanmasýndan kaynaklanýr.
Muhalif medya olmak, sermaye düzenine muhalif olmak anlamýna gelir mi?
Halk TV’nin hükümet karþýtý yayýn çizgisi, Mahiroðlu’nun sermaye sahipliðine muhalif bir toplumsal meþruiyet kazandýrýr. Ýzleyicilerin hükümete karþý duyduðu tepki, kanalýn özel mülkiyet yapýsýný sorgulamanýn önüne geçirildiðinde, siyasal yakýnlýk sermaye sahibini sýnýfsal eleþtiriden koruyan bir baðlýlýða dönüþür.
Muhalif kimlik, medya patronunun ekonomik konumunun üzerini örten bir meþruiyet kaynaðý haline gelir. Kanalýn hükümete karþý yayýn yapmasý, kuruluþun yönetimi ve ekonomik kararlarý üzerindeki yetkinin sermaye sahibinde toplandýðý gerçeðini deðiþtirmez.
Bir televizyon kanalýnýn otoriter uygulamalarý, yolsuzluklarý, hukuksuzluklarý ve demokratik hak ihlallerini eleþtirmesi ile emek sömürüsünü, finans kapitalin ekonomik gücünü ve özel mülkiyetin sýnýfsal sonuçlarýný sorgulamasý farklý siyasal yönelimlerdir. Ýlk yönelimin hükümet deðiþikliði hedefiyle sýnýrlandýrýlmasý, sermaye düzeninin devamlýlýðýný korur. Ýkinci yönelim, toplumsal eþitsizliði yeniden üreten mülkiyet ve üretim iliþkilerini tartýþmanýn merkezine yerleþtirir.
Hükümet karþýtlýðý ile kapitalizm karþýtlýðý birbirine eþitlenemez. Bir kuruluþun muhalif olmasý, onun mülkiyet iliþkilerinin emekçilerin denetiminde olduðu anlamýna gelmez. Hükümet karþýtlýðý, üretim araçlarý üzerindeki özel mülkiyeti ve ücretli emek sömürüsünü ortadan kaldýrmaz.
Mahiroðlu’nun Kýlýçdaroðlu’na yönelik saldýrýlarý: Medya mülkiyeti ve siyasal güç
Mahiroðlu’nun Kýlýçdaroðlu’na yönelik açýklamalarý, medya sahipliði ile siyasal müdahale arasýndaki iliþki bakýmýndan ele alýnmalýdýr. Burada çözümlemenin konusu, açýklamalarý yapan sermaye sahibinin konumu ve bu konumun saðladýðý güçtür.
9 Haziran 2026’da Halk TV’de yayýmlanan habere göre Kýlýçdaroðlu, sahibi Londra’da bulunan televizyon kuruluþlarýný eleþtirmiþ ve televizyon kanallarýnýn siyasal etkisine iliþkin açýklamalar yapmýþtýr. Mahiroðlu ise Kýlýçdaroðlu’nun Halk TV’yi susturmak istediðini ileri sürerek sert bir karþýlýk vermiþtir.
Tartýþma 10 Ekim 2026’da yeniden gündeme gelmiþtir. Mahiroðlu, Kýlýçdaroðlu’na yönelik kiþisel eleþtirilerini aðýrlaþtýrmýþ ve onu Türkiye siyasetinin baþýna gelmiþ en talihsiz vaka olarak nitelendirmiþtir.
Mahiroðlu’nun açýklamalarý, sýradan bir izleyicinin veya baðýmsýz bir gazetecinin deðerlendirmeleriyle ayný kurumsal konumda deðildir. Bu açýklamalarý yapan kiþi, ayný zamanda tartýþmanýn geniþ kitlelere ulaþtýrýlmasýný saðlayan medya kuruluþunun sahibidir. Ekonomik mülkiyet ile siyasal ifade gücü burada birleþmektedir.
Mahiroðlu’nun Kýlýçdaroðlu’na yönelik kiþisel saldýrýlarýnýn çözümlemesinde belirleyici olan, saldýrýyý yapan kiþinin medya mülkiyetidir. Medya patronunun sözleri, geniþ kitlelere ulaþan bir yayýn kuruluþunun sahibi olmanýn saðladýðý kurumsal güçle birlikte deðerlendirilir.
Bir medya kuruluþunun sahibi olmak, emekçi halk adýna konuþma yetkisi vermez. Mülkiyet, iþletmenin ekonomik yönetimi üzerinde hukuki yetki saðlar. Siyasal temsil ise insanlarýn ortak taleplerini oluþturduðu, temsilcilerini belirlediði ve onlarý denetlediði örgütlü iliþkilere dayanýr. Bu iki yetkinin birbirine karýþtýrýlmasý, ekonomik gücün demokratik temsilin yerine geçirilmesidir.
Muhalif bir televizyon kanalýnýn izleyicileri, yayýnlarda kendi itirazlarýný ve beklentilerini bulur. Bu yakýnlýk, kuruluþun toplumsal etkisini büyütür. Ancak izleyicilerin oluþturduðu toplumsal güç ile iþletme sahibinin karar yetkisi farklý ellerde toplanýr. Kanalýn görünürlüðünü izleyiciler ve çalýþanlar birlikte üretirken, yatýrým ve yönetim kararlarý mülkiyet düzeni içerisinde alýnýr. Çeliþkinin maddi temeli budur.
Bu nedenle bir medya patronunun siyasal açýklamasý deðerlendirilirken yalnýzca söylediklerinin içeriðine bakýlmaz. Açýklamanýn hangi kurumsal güçle dolaþýma girdiði de incelenir. Yayýn araçlarýna sahip olmak, kiþinin görüþünü diðer yurttaþlarýn görüþlerinden daha geniþ bir alana taþýyan ekonomik bir ayrýcalýktýr. Bu ayrýcalýk, görüþün doðruluðunu veya halkýn ortak iradesini temsil ettiðini kanýtlamaz.
Sermayenin CHP’nin iç iþleyiþine müdahalesi
CHP içerisindeki bölünmeyi yalnýzca liderlik rekabeti, kuþak deðiþimi veya seçim yenilgisi üzerinden açýklamak, siyasal mücadeleyi kiþilere indirger. Bu yazýnýn temel tezi, bölünmenin en temel sebebinin ve en etkin unsurunun sermaye kesimlerinin partinin iç iþleyiþine müdahalesi olduðudur. Ekonomik gücün parti yönetiminin oluþumu ve siyasal yönelimin belirlenmesi üzerindeki etkisi, çözümlemenin merkezindedir.
Türkiye’de siyasal alan ile sermaye arasýndaki iliþkilerin tarihsel bir zemini bulunmaktadýr. Cumhuriyetin kuruluþ dönemindeki ulusal sermaye yaratma politikalarý, devlet eliyle sanayileþme ve daha sonra büyük özel sermaye gruplarýnýn güçlenmesi, ekonomik mülkiyet ile siyasal kararlar arasýndaki iliþkinin arka planýný oluþturur.
Türkiye’de sermaye sýnýfý hiçbir zaman siyasal bakýmdan bütünüyle homojen olmamýþtýr. Sermaye gruplarý arasýnda devlet kaynaklarýnýn daðýlýmý, kamu ihaleleri, dýþ ticaret, finansman, uluslararasý ekonomik iliþkiler ve siyasal iktidara eriþim bakýmýndan farklýlaþmalar bulunmaktadýr.
Koç, Sabancý, Eczacýbaþý gibi köklü sermaye gruplarý ile AKP döneminde güçlenen sermaye çevreleri arasýnda siyasal tercihler ve ekonomik çýkarlar bakýmýndan farklýlýklar bulunsa da üretim araçlarý üzerindeki özel mülkiyet ve sermaye birikimi temelinde ortak sýnýfsal iliþkiler bulunmaktadýr.
Kýlýçdaroðlu’nun genel baþkanlýðý, 4–5 Kasým 2023’te gerçekleþtirilen kurultayda sona ermiþ; ikinci turda Özgür Özel genel baþkan seçilmiþtir. Kurultay sonucu, baþkanlýk deðiþiminin örgütsel biçimini gösterir. Bu deðiþimin sýnýfsal çözümlemesi, yönetim mücadelesini biçimlendiren ekonomik güç iliþkilerini incelemeyi gerektirir.
Yazýnýn bu sürece iliþkin tezi açýktýr: Geleneksel burjuvaziyi temsil eden Koç, Sabancý ve Eczacýbaþý sermaye kesimlerinin Özgür Özel ile Ekrem Ýmamoðlu yönündeki tercihi ve CHP’nin iç iþleyiþine müdahalesi, Kýlýçdaroðlu’nun Kasým 2023’te baþkanlýktan düþürülmesinin belirleyici sýnýfsal unsurudur. Bu yaklaþým, kurultay deðiþimini yalnýzca kiþisel liderlik rekabeti olarak anlatan açýklamanýn karþýsýna sermayenin siyasal etkisini yerleþtirir.
Sermayenin siyasal müdahalesi; finansman, medya görünürlüðü, ekonomik iliþkiler, yönetim çevrelerine eriþim ve belirli kadrolarýn toplumsal meþruiyetinin güçlendirilmesi üzerinden iþler. Parti üyelerinin ve delegelerin oy kullanmasý, karar ortamýný biçimlendiren ekonomik güç iliþkilerini ortadan kaldýrmaz. Örgütsel karar, bu iliþkilerin içerisinden çýkar.
CHP’nin toplumsal tabanýnda emekçilerin bulunmasý, sermaye kesimlerinin parti yönetimine müdahalesini görünmez kýlmamalýdýr. Seçmenlerin sýnýfsal konumu ile siyasal kararlar üzerinde etki kuran ekonomik güçlerin konumu birbirinden ayrýdýr. Emekçi desteðinin bulunduðu bir partide sermayenin yönetim tercihleri belirleyici hale geldiðinde, toplumsal tabanýn beklentileri ekonomik güç sahiplerinin siyasal yönelimine tabi kýlýnýr.
Kýlýçdaroðlu üzerinden tartýþmanýn emek-sermaye çeliþkisini perdelemesi
Tartýþmanýn sürekli Kýlýçdaroðlu’nun kiþiliði, yaþý, seçim performansý ve liderlik yeterliliði üzerinden sürdürülmesi, sermayenin müdahalesini görünmezleþtiren bir yöntemdir. Ekonomik gücün siyasal kararlar üzerindeki etkisi geri plana itilir; toplumsal çatýþmanýn açýklamasý bir kiþinin kalmasý veya gitmesi meselesine daraltýlýr.
Bu daraltma, gündem belirleme ile çerçevelemenin birlikte iþlemesidir. Gündem, sermayenin parti üzerindeki etkisinden liderin kiþiliðine kaydýrýlýr; açýklama çerçevesi, ekonomik güç iliþkilerinden bireysel baþarýsýzlýða daraltýlýr. Kurumsal kaynaklarýn sürekli tekrarladýðý liderlik anlatýsý, mülkiyet ve sýnýfsal çýkarlar üzerine sorularý kamusal tartýþmanýn kenarýna iter.
Böylece CHP içerisindeki bölünmenin maddi temelleri, liderlerin özelliklerine ve karþýlýklý suçlamalarýna indirgenir. Sermaye kesimlerinin hangi siyasal yönetimi tercih ettiði, bu tercihi hangi araçlarla etkili hale getirdiði ve emekçilerin siyasal iradesinin bu süreçte nasýl sýnýrlandýðý tartýþmanýn dýþýnda kalýr.
Bu kiþiselleþtirme, rýza üretiminin daha önce açýklanan mekanizmalarýyla uyumludur. Gündem, ekonomik güç iliþkilerinin sorgulanmasý yerine liderlik rekabeti üzerine kurulur. Çerçeve, mülkiyetin siyasal etkisini açýklamak yerine bir kiþinin yeterliliðini yargýlamaya yönelir. Emek-sermaye çeliþkisi, kiþiler arasýndaki çekiþmenin arkasýnda perdelenir.
Sermayenin siyasal müdahalesi böylece olaðan parti rekabetinin içerisinde görünmez hale gelir. Toplumsal hoþnutsuzluk, ekonomik gücün sýnýrlandýrýlmasýna yönelmek yerine belirli bir liderin tasfiyesine veya korunmasýna baðlanýr. Sermayenin siyasal alaný biçimlendiren konumu ise yerinde kalýr.
Mahiroðlu’nun medya müdahalesinin sýnýfsal bütünlüðü
Mahiroðlu’nun Kýlýçdaroðlu’na yönelik saldýrýlarý, sermayenin CHP’nin iç iþleyiþine müdahalesiyle ayný sýnýfsal bütünlük içerisinde deðerlendirilmelidir. Mahiroðlu’nun ekonomik mülkiyeti, siyasal açýklamalarýnýn kamusal etkisini büyüten kurumsal bir güçtür.
Bu nedenle müdahaleyi kiþisel bir anlaþmazlýk olarak anlatmak, onun maddi temelini örter. Medya sahibi, siyasal tartýþmaya bir yurttaþ olarak katýlýrken ayný zamanda yayýn araçlarýna sahip olmanýn ayrýcalýðýný taþýr. Yönetim, bütçe, istihdam ve yayýn kaynaklarý üzerindeki yetki, bu ayrýcalýðýn ekonomik temelidir.
Geleneksel büyük sermayenin CHP yönetimine iliþkin tercihleri ile medya sermayesinin siyasal müdahaleleri, partinin iç iþleyiþini etkileyen ekonomik güç iliþkilerinin farklý biçimleridir. Mahiroðlu’nun müdahalesi, bu çerçevede medya mülkiyetinin siyasal yönetim mücadelesindeki iþlevini somutlaþtýrýr.
Mahiroðlu’nun kiþisel saldýrýlarý, tartýþmanýn aðýrlýk merkezini sermayenin müdahalesinden Kýlýçdaroðlu’nun kiþiliðine taþýr. Böylece medya patronunun mülkiyet gücü ve siyasal alana müdahale yetkisini nereden aldýðý geri plana itilir. Patron, sorgulanan bir ekonomik güç sahibi olmaktan çýkar; siyasal aktörleri yargýlayan bir otorite konumuna yerleþir.
Halk TV’nin muhalif izleyici kitlesiyle kurduðu bað da bu otoritenin toplumsal dayanaðýna dönüþür. Ýzleyicilerin hükümete karþý duyduðu öfke ve deðiþim beklentisi, medya sahibinin açýklamalarýna meþruiyet saðlayan bir kaynak haline gelir. Rýza üretimi, ekonomik mülkiyetin saðladýðý siyasal etkinin halkýn ortak iradesi gibi algýlanmasý üzerinden iþler.
Burada rýza üretiminin mekanizmalarý bir bütün oluþturur: Mülkiyet müdahalenin kurumsal zeminini saðlar; gündem belirleme kiþisel saldýrýyý öne çýkarýr; çerçeveleme çatýþmayý liderlik meselesi olarak anlatýr; tekrar bu anlatýnýn görünürlüðünü büyütür. Kapitalist ekonomik modelin tartýþmanýn dýþýnda tutulmasý ise kabul edilebilir muhalefetin sýnýrýný korur. Bu iþleyiþin sonucunda emekçilerin siyasal beklentileri, sermayenin yönetim tercihleri etrafýnda yönlendirilir.
Sermayeyle çatýþmak, kapitalist iliþkileri ortadan kaldýrmayý hedeflemek deðildir
Kýlýçdaroðlu’nun belirli sermaye kesimleri tarafýndan desteklenmemesi veya bu kesimlerle çatýþmasý, onun kapitalist üretim iliþkilerini ortadan kaldýrmayý hedeflediði anlamýna gelmez. CHP ile Kýlýçdaroðlu’nun ekonomik yönelimi, kapitalist üretim iliþkilerinin devamlýlýðýna dayanýr.
Kýlýçdaroðlu, Bilecik’te yaptýðý bir konuþmada açýkça “Biz özel sektörü savunuruz” demiþtir. 2023 seçim kampanyasýnda ise 100 milyar dolarlýk özel sektör yatýrýmý hedefini açýklamýþtýr. Özel sermayenin yatýrým yapmasý, büyümesi ve devlet tarafýndan teþvik edilmesi, bu ekonomik yaklaþýmýn temel unsurlarýdýr.
1 Eylül 2022 tarihli açýklamasýnda karma ekonomiye iþaret etmiþ, kamunun ekonomik faaliyetleri ile yatýrýmlara devlet desteðini birlikte ele almýþtýr. Kamu-özel sektör iþbirliðine dayalý üretim projeleri de ayný yönelimin somut ifadeleridir.
Bu yaklaþýmýn sýnýfsal niteliði, devlet kapitalizmi ile özel mülkiyete dayalý kapitalizm arasýnda denge kuran bir kapitalist ekonomik modeldir. Devletin yatýrým yapmasý, planlama yürütmesi veya ekonomik faaliyete katýlmasý, ücretli emek iliþkilerinin ve sermaye birikiminin ortadan kaldýrýlmasý anlamýna gelmez. Kamunun ekonomik aðýrlýðý ile özel sermayenin faaliyet alaný, ayný birikim düzeni içerisinde birlikte örgütlenir.
Karma ekonomide tartýþýlan, devletin ve özel sermayenin ekonomik faaliyetlerinin nasýl düzenleneceði, hangi alanlarda kamu yatýrýmý yapýlacaðý ve özel giriþimin hangi koþullarda destekleneceðidir. Üretim araçlarýnýn emekçilerin ortak denetimine geçirilmesi ve ücretli emek sömürüsünün ortadan kaldýrýlmasý bu modelin hedefi deðildir.
CHP’nin Cumhuriyetin kuruluþ kodlarýna yaptýðý vurgu da bu ekonomik içerikle birlikte okunmalýdýr. Devlet öncülüðünde kalkýnma, ulusal sermayenin geliþtirilmesi ve özel giriþimin desteklenmesi, bu tarihsel çizginin birbirine baðlý unsurlarýdýr. Devletçilik, üretim ve mülkiyet iliþkilerinin emekçilerin doðrudan denetimine geçirilmesiyle eþitlenemez.
Dolayýsýyla Kýlýçdaroðlu ile çatýþtýðý sermaye kesimleri, kapitalist üretim iliþkilerinin devamlýlýðý bakýmýndan ayný ekonomik zeminde bulunmaktadýr. Aralarýndaki çatýþma; bu düzenin yönetimi, devletin rolü, kaynaklarýn daðýlýmý ve siyasal kadrolarýn tercih edilmesi üzerindedir. Ortak kapitalist zemin, çatýþmanýn gerçekliðini ortadan kaldýrmaz. Çatýþma da Kýlýçdaroðlu’nu kapitalist ekonomik modelin karþýsýna yerleþtirmez.
Bu ayrým, Mahiroðlu’nun müdahalesinin çözümlemesini tamamlar. CHP içerisinde sermayenin yönetim tercihleri üzerine yürüyen mücadele ile emekçilerin kapitalist üretim iliþkilerine karþý baðýmsýz mücadelesi farklý siyasal içeriklere sahiptir. Emekçilerin baðýmsýz çýkarlarý, kapitalist ekonomik çerçeve içerisindeki yönetim rekabetinin taraflarýndan birine baðlanarak temsil edilemez.
“Benim kapitalistim” anlayýþý ve kimlik siyasetinin sýnýfsal sýnýrlarý
Alevilerin tarihsel olarak ayrýmcýlýða maruz kalmýþ olmasý, Alevi kimliðinin demokratik haklar bakýmýndan korunmasýný ve eþit yurttaþlýk mücadelesinin sürdürülmesini gerektirir. Ancak bu tarihsel gerçeklik, Alevi sermaye sahiplerinin ekonomik çýkarlarýnýn Alevi emekçilerin çýkarlarýyla özdeþ olduðu anlamýna gelmez.
Bir sermaye sahibini yalnýzca Alevi olduðu için sahiplenmek, emek-sermaye karþýtlýðýný dinsel kimlik dayanýþmasýnýn arkasýna iter. “Benim kapitalistim” anlayýþýnýn temel çeliþkisi burada bulunmaktadýr.
Alevi bir iþçinin ekonomik çýkarý, ayný iþyerinde çalýþan Sünni, Kürt, Türk, Arap veya baþka bir kimliðe mensup iþçinin ekonomik çýkarýyla ortaklaþýr. Buna karþýlýk ayný dinsel kimliði paylaþtýðý bir sermaye sahibiyle ekonomik çýkarlarý karþýtlýk içerisinde bulunur.
Kimlik temelli eþitlik mücadelesi, emekçilerin sýnýfsal baðýmsýzlýðýyla birlikte yürütülmelidir. Dinsel ve kültürel haklarýn tanýnmasý ile sömürü iliþkilerinin dönüþtürülmesi birbirini tamamlayan özgürleþme alanlarýdýr. Sermaye sahibinin ortak kimliðe dayanarak sýnýfsal eleþtiriden korunmasý, bu bütünlüðü parçalar.
Sýnýfsal mücadele ile kimlik temelli eþitlik mücadelesinin birlikte yürütülmesi, her iki mücadelenin de özgürleþtirici içeriðini güçlendirir.
Neoliberal kapitalizmde rýza üretimi ve medya patronlarýnýn meþruiyeti
Çaðdaþ kapitalizmde sermaye sahipleri yalnýzca ekonomik güçlerini artýrmakla yetinmezler. Toplumsal meþruiyet, siyasal iliþkiler ve kültürel görünürlük de sermaye birikiminin sürdürülebilirliði açýsýndan önem taþýr.
Bu nedenle sermaye sahiplerinin eðitim, kültür, sanat, spor, yardým kuruluþlarý ve medya alanlarýna yatýrým yapmalarý yalnýzca doðrudan ekonomik kârlýlýk üzerinden açýklanamaz. Bu yatýrýmlar, ekonomik getirilerinin yanýnda itibar, toplumsal kabul ve siyasal etki de saðlar.
Rýza üretimi, ekonomik mülkiyetin kültürel ve siyasal etkisinin toplumsal iliþkiler içerisinde yeniden üretilmesidir. Mahiroðlu’nun Halk TV üzerindeki mülkiyeti, bu iliþkinin Türkiye’deki somut örneklerinden biridir. Burada ekonomik güç yalnýzca bir iþletmenin sahibi olmakla sýnýrlý kalmaz; kamusal tartýþmanýn koþullarýna eriþim saðlayan kurumsal konuma dönüþür.
Muhalif izleyici kitlesinin desteði, medya kuruluþunun toplumsal aðýrlýðýný artýrýr. Bu aðýrlýk özel mülkiyet altýnda toplandýðýnda, halkýn siyasal beklentileri sermaye sahibinin kurumsal gücünü besleyen bir kaynaða dönüþür. Medya patronunun meþruiyeti, kanalýn toplumsal etkisiyle birlikte büyür.
Emekçi halkýn baðýmsýz siyasal ve medya örgütlenmesi
Emekçilerin özgürleþme mücadelesi, yalnýzca hangi televizyon kanalýnýn hangi siyasi partiyi desteklediðiyle belirlenemez. Belirleyici olan, üretim ve mülkiyet iliþkilerinin dönüþtürülmesi, emeðin örgütlü gücünün geliþtirilmesi ve demokratik karar alma süreçlerinde emekçilerin doðrudan söz sahibi olmasýdýr.
Emekçilerin taleplerinin sermaye medyasýnda yer bulmasý, yayýn araçlarý üzerinde karar yetkisine sahip olduklarý anlamýna gelmez. Emekçi halkýn kendi siyasal geleceðini bu kuruluþlarýn yayýn tercihlerine býrakmasý, baðýmsýz sýnýfsal örgütlenmenin yerine geçemez.
Emekçi halkýn baðýmsýz medya örgütlenmesi; finansman, yönetim ve yayýn kararlarýnda sermaye sahibinin yetkisi yerine çalýþanlarýn ve örgütlü toplumsal katýlýmýn denetimini kurmayý gerektirir. Yayýn araçlarýnýn kim tarafýndan yönetildiði, kaynaklarýn nasýl kullanýldýðý ve karar verenlerin kime karþý sorumlu olduðu bu örgütlenmenin maddi temelidir.
Medya alanýndaki demokratikleþme de yalnýzca farklý sermaye sahipleri arasýnda çoðulculuk yaratmakla sýnýrlý kalmamalýdýr. Gazetecilerin editoryal baðýmsýzlýðýný, medya çalýþanlarýnýn örgütlenme haklarýný, izleyicilerin katýlýmýný ve kamu yararýna dayanan sermayeden baðýmsýz medya modellerini geliþtirmek gerekir.
CHP içerisindeki yönetim mücadelesini de bu baðýmsýzlýk ölçütüyle deðerlendirmek gerekir. Belirli bir sermaye grubunun tercih ettiði yönetimin karþýsýna baþka bir kapitalist ekonomik programýn savunucusunu koymak, emekçilerin kendi siyasal gücünü kurmasýnýn yerine geçmez. Emekçilerin örgütlü iradesi, sermaye kesimlerinin yönetim tercihleri arasýnda seçim yapmakla sýnýrlandýrýlamaz.
Sermayenin dinsel kimliði deðil, sýnýfsal iktidarý sorgulanmalýdýr
Mahiroðlu’nun geçmiþteki yoksulluðu, bugünkü sermaye sahipliðinin sýnýfsal niteliðini deðiþtirmez. Tekstil alanýndaki sermaye birikimi ile medya mülkiyeti, ekonomik güç ve siyasal etki arasýndaki iliþkinin merkezindedir.
Bir insanýn yoksulluktan sermaye sahipliðine yükselmesi, yoksulluðun yapýsal nedenlerini ortadan kaldýrmaz. Ayný þekilde bir sermaye sahibinin Alevi kimliðine mensup olmasý, onu Alevi emekçilerin sýnýfsal temsilcisi haline getirmez.
Mahiroðlu’nun Halk TV’yi satýn almasý, ekonomik sermayenin medya alanýna taþýnmasý bakýmýndan önemlidir. Kýlýçdaroðlu’na yönelik saldýrýlarý, medya patronunun ekonomik konumuyla siyasal müdahalesi arasýndaki iliþkiyi görünür hale getirmektedir. Bu müdahale, sermayenin CHP’nin iç iþleyiþine etkisiyle birlikte çözümlenmelidir.
Tartýþmayý Kýlýçdaroðlu’nun kiþiliðine daraltmak, ekonomik gücün siyasal kararlarý biçimlendiren konumunu örter. Öte yandan Kýlýçdaroðlu’nun belirli sermaye kesimleriyle çatýþmasý, onun savunduðu karma ekonominin kapitalist niteliðini deðiþtirmez. Sermayenin siyasal müdahalesi ile bu müdahalenin hedef aldýðý yönetimin ekonomik programý birlikte deðerlendirilmelidir.
Emekçi halk açýsýndan temel ölçüt, bir medya patronunun hangi dinsel kimliði taþýdýðý, hangi siyasetçiyle çatýþtýðý veya hangi siyasi partiye yakýn olduðu deðildir. Temel ölçüt, sermaye ile emek arasýndaki iliþkide hangi konumda bulunduðu ve sahip olduðu ekonomik gücün toplumsal ve siyasal yaþam üzerindeki etkisidir.
Sermayenin dinsel kimliði, kapitalist sömürünün sýnýfsal niteliðini deðiþtirmez. Muhalif medya kimliði de sermaye sahibinin mülkiyet gücünü ortadan kaldýrmaz. Emekçilerin baðýmsýz siyasal ve medya örgütlenmesi, bu gücün toplumsal baðlýlýk ve ortak kimlik söylemleriyle korunmasýna karþý kendi karar ve denetim araçlarýný kurmak zorundadýr.
12 Ekim 2026
Ahmet DAÞKAPAN
Kaynaklar
Edward S. Herman ve Noam Chomsky, Manufacturing Consent: The Political Economy of the Mass Media, 1988.
Karl Marx, Kapital, Birinci Cilt.
Antonio Gramsci, Hapishane Defterleri.
Cumhuriyet Halk Partisi, “CHP’nin 38. Olaðan Kurultayý… Divan Baþkaný Ýmamoðlu: ‘Partimizin Yeni Genel Baþkaný Sayýn Özgür Özel Olmuþtur’”, 5 Kasým 2023.
Cumhuriyet Halk Partisi, “CHP Genel Baþkaný Kemal Kýlýçdaroðlu TELE1 TV’de ‘Ayrýntýlar’ Canlý Yayýnýna Katýldý”, 1 Eylül 2022.
Cumhuriyet Halk Partisi, “CHP Lideri Kýlýçdaroðlu, Bilecik Muhtarlar, STK Temsilcileri ve Kanaat Önderleri Buluþmasýna Katýldý”.
Cumhuriyet Halk Partisi, “CHP Lideri ve Cumhurbaþkaný Adayý Kýlýçdaroðlu, ‘Bay Kemal’in Tahtasý’nda 50 Üretim Üssünü Anlattý”, 2023.
Cumhuriyet Halk Partisi, “CHP Lideri ve Cumhurbaþkaný Adayý Kýlýçdaroðlu: ‘Bugünkü Konumuz Petrokimya Özel Ekonomi Bölgeleri’”, 2023.
Halk TV ve kamuoyuna yansýyan Cafer Mahiroðlu–Kemal Kýlýçdaroðlu açýklamalarý, 2025–2026.
