BELEDÝYELERÝ KENDÝ ÇÝFTLÝÐÝ GÝBÝ GÖREN RANTÇI ANLAYIÞ MAHKÛM EDÝLMELÝDÝR
08 Ekim 2026 15:31 / 44 kez okundu!
"Kültür-sanat bütçeleri; organizasyon þirketleri, adrese teslim ihaleler, naylon ajanslar ve ideolojik koruma saðlayan dar bir klik arasýnda paylaþýlan organize bir rant aðýna dönüþtürüldü. Seyircisiz, kitlelerle baðý kopuk etkinliklere “sanat” adý altýnda milyonlarca liralýk kamu kaynaðý aktarýlarak devasa bir sermaye transferi yapýldý. Sanatýn halkla buluþmasý ve aydýnlanma vaadi; belirsiz faturalarla belediye kasalarýný soyan bir avuç imtiyazlýnýn “belediye beslemesi” haline geldiði kapalý devre bir pazar mekanizmasýna indirgendi."
***
BELEDÝYELERÝ KENDÝ ÇÝFTLÝÐÝ GÝBÝ GÖREN RANTÇI ANLAYIÞ MAHKÛM EDÝLMELÝDÝR
Halkýn iradesine sahip çýkmak, sandýktan çýkan tercihin arkasýna saklanarak yapýlan her türlü usulsüzlüðü, kayýrmacýlýðý ve rantý meþrulaþtýrmak deðildir. Halkýn iradesine sahip çýkmak; o iradenin hem sandýkta hem de sandýða giden yolda gaspa uðramasýna karþý kararlýlýkla durmaktýr.
Ýzmir’de belediye yönetimlerinin partiler arasý pazarlýklarla iktidar bloðuna katýlmasý, gecikmiþ de olsa hayati bir gerçeði görünür kýldý: Seçmen iradesine sahip çýkýyor. Üstelik bu tepki tek yönlü deðil; oylarý alýp saf deðiþtiren figürlere olduðu kadar, bu teslimiyetin zeminini hazýrlayan ve çürümeyi besleyen parti genel merkezlerine de yönelmiþ durumda.
Çünkü irade tek bir kýrýlmayla deðil, birbirini besleyen iki aþamada gasp edildi. Ýlk gasp sandýktan çok önce yaþandý: Kent halkýna, tabana ve üyelere sorulmadan; finansal gücün, pazarlýklarýn ve kapalý kapýlar ardýndaki dar kliklerin yön verdiði bir "adaylaþma borsasý" kuruldu.
Seçme hakkýnýn finansal veya bürokratik vesayetle atanmýþ adaylar arasýnda bir tercihe indirgendiði yerde meþruiyet daha ilk günden yaralandý. Ýkinci gasp ise sandýktan sonra geldi: Muhalefet oylarýyla seçilen yönetimlerin iktidar saflarýna geçmesi, seçmenin tercihinin katýksýz bir biçimde çiðnenmesidir.
Bu tablonun arkasýndaki kirli mekanizma günlük yaþama ve kent yönetimine de birebir yansýdý. Kendini “sol, sosyalist, devrimci” ya da “Cumhuriyetçi ve Atatürkçü” ambalajlarýyla sunan kimi çevreler, yýllarca yerel yönetimlerin imkânlarýný kapalý devre bir çýkar aðý içinde sömürdü. Eþitlik, emek, laiklik ve kamuculuk bayraðýný kimseye kaptýrmayanlar; sýra bütçeye, kadroya ve ihaleye geldiðinde bu imkânlarý kendi kliklerine peþkeþ çekmekten çekinmedi.
Bu riyakârlýk en açýk ve ahlaksýz biçimde kültür-sanat alanýnda görüldü. Ýzmir’de öz imkânlarýyla ayakta durmaya çalýþan yerel tiyatro gruplarý, baðýmsýz müzisyenler ve emektar sanatçýlar “kafa-kol” iliþkileriyle örülmüþ biat barikatýna tosladý.
Kültür-sanat bütçeleri; organizasyon þirketleri, adrese teslim ihaleler, naylon ajanslar ve ideolojik koruma saðlayan dar bir klik arasýnda paylaþýlan organize bir rant aðýna dönüþtürüldü. Seyircisiz, kitlelerle baðý kopuk etkinliklere “sanat” adý altýnda milyonlarca liralýk kamu kaynaðý aktarýlarak devasa bir sermaye transferi yapýldý. Sanatýn halkla buluþmasý ve aydýnlanma vaadi; belirsiz faturalarla belediye kasalarýný soyan bir avuç imtiyazlýnýn “belediye beslemesi” haline geldiði kapalý devre bir pazar mekanizmasýna indirgendi.
Ayný kitle “anti-otoriter” söylem kurarken belediye çatýsý altýndaki her usulsüzlüðe ideolojik dokunulmazlýk zýrhý ördü. Kronik altyapý yetersizlikleri, patlayan kanalizasyonlar, çözülmeyen ulaþým krizleri, toplanmayan çöpler, liyakatsiz atamalar ve ödenmeyen emekçi haklarý her defasýnda “merkezi iktidarýn baskýsý” bahanesiyle geçiþtirildi. Halkýn eleþtirilerine ve kentteki çürümeye gözlerini kapatanlar, kutsal deðerleri sömürerek Ýzmirliyi çözümsüzlüðe mahkûm etti.
Ýþte tam da bu yüzden, iktidara geçiþleri bir “maðduriyet” veya “zoraki teslimiyet” hikâyesi olarak okumak büyük bir yanýlgýdýr. Bu bir takastýr.
Muhalefetteyken þaibelere batan, kirli imar ve ihale dosyalarý biriken baþkanlar için iktidar saflarýna geçmek; merkezi bütçeye kavuþmanýn yaný sýra o dosyalarýn üzerini kapatmanýn ve aklanmanýn kestirme yoludur. Dürüst bir yönetici baský gördüðünde ya da partisiyle çeliþtiðinde yapacaðý tek bir þey vardýr: Görevinden istifa edip halkýn karþýsýna çýkmak ve hesabý tabana vermek. Ýstifa etmek yerine iktidara geçmek, baskýya direnmek deðil, o baský ve þantaj mekanizmasýnýn bizzat tarafýna geçmektir.
Kaynaklar sorunsuz aktýðý dönemlerde sessiz kalýp dengeler deðiþince yüksek perdeden “liyakat, adalet, sosyal belediyecilik” diyenlerin tutumu bu yüzden inandýrýcý deðildir. Aday belirlemedeki vesayetin uygulayýcýsý ve yararlanýcýsý olanlarýn, rant sofrasýndaki tabaklarý alýnýnca maðduriyet diliyle baðýrmasý ilkesel bir duruþ olarak okunamaz. Eleþtirinin deðeri, güç varken ne yaptýðýnýzla ölçülür. Bu çevreler geçmiþteki rant ve kayýrmacýlýkla dürüstçe yüzleþmedikçe bugünkü itirazlarý kesilen hortumlarýn sýzýsý olarak kalacaktýr.
Eleþtirmek yetmez; hayatýn her alanýnda kamusal ve toplumcu bir alternatifi kurmak þarttýr. Kültür-sanat alanýndan baþlayarak kentin tüm kaynaklarýný yönetme biçimi kökten deðiþmelidir. Kültür bütçeleri bilinen isimlerin ve yandaþ ajanslarýn tekelinden çýkarýlýp baðýmsýz jürilerin ve kentteki tüm sanatçýlarýn eriþimine açýlmalýdýr. Bu þeffaflýk ilkesi; kentsel rantý belirleyen imar kararlarýnda, milyarlýk belediye ihalelerinde, iþe alýmlarda ve kadrolaþmada da tavizsiz uygulanmalýdýr. Her harcamanýn, her ihalenin ve her atamanýn halkýn denetimine açýk olduðu bir mekanizma kurulmalýdýr. Ayný ilkesellik aday belirleme süreçlerinin tamamýna kazýnmalýdýr: Ön seçim, üye iradesi ve yurttaþ katýlýmý.
Sonuç olarak, kamu kaynaðýnýn yaðmalanmasý da halkýn iradesinin yok sayýlmasý da hangi ideolojik ambalaja sarýlýrsa sarýlsýn ayný sertlikle mahkûm edilmelidir. Gerçek deðiþim yalnýzca parti geçiþlerine gösterilen refleksel tepkilerle gelmez; genel merkez vesayetine de belediyeleri kendi çiftliði gibi gören rantçý anlayýþa da karþý çýkmayý gerektirir.
Oktay ÇAPAROÐLU
