izmirizmir.net : Forum > 16 yaþýmdan Halil Berktay’a cevap - Rýdvan Akar

ForumSol, Sosyalizm ve Marksizm  Yeni Konu 

16 yaþýmdan Halil Berktay’a cevap - Rýdvan Akar

17 Mayıs 2012

hurkus

16 yaþýmdan Halil Berktay’a cevap - Rýdvan Akar


Halil Berktay’ýn 1 Mayýs’la ilgili iddialarý büyük yanký uyandýrdý. Kamuoyunun sol muarýzý ne kadar aydýný varsa hemen hepsi Berktay’ý ya “tabu kýran”, ya “cesur” ya da “tarihçi” olarak ilan etti.

Berktay’ýn tarihçiliðine itirazýmýz olmasa da bir tarihçi ve akademisyene yakýþmayacak bir üslup savurganlýðý ve saygýsýzlýkla 1 Mayýs 1977'de devletin rolü olmadýðýný, solun kepazeliði olduðunu iddia etti. Gerekçesi ise “Oradaydým, ben ateþ edildiðini görmedim” þeklindeydi. Yani Berktay görmemiþse tarihsel olgular da anlamýný ve önemini yitiriyordu.

Berktay üstelik bu açýklamayý 1 Mayýs’ýn belki de Taksim’deki en kitlesel buluþmasýnýn ardýndan yapýyor, o meydana duygusal ve siyasal bir aidiyeti olanlarý rencide edebileceðini düþünmüyordu.

Berktay son dönemde sosyalizm ve Marksizm’le ilgili yepyeni kuramsal ve eleþtirel bir paradigma oluþturuyor. Bir aydýn olarak sorgulayan, araþtýran ve özeleþtirel bir tutum takýnýyor. Neticede geleneksel sol ile olan tarihsel baðýný kestiði izlenimi uyanýyor.

Bunda sorun yok. Yeni sorular ve sorunlarý öne çýkarmak anlamlý bir tartýþmanýn kapýsýný aralayabilir. Ancak sorun, geçmiþle arasýndaki ideolojik baðý koparacak bir aydýnýn solun tarihindeki en önemli kýrýlma noktalarýndan birini malumatfuruþlukla kendi pratiðine indirgemesidir. Bu sürece dair yazýlmýþ onca kitap, açýlmýþ onca dava ve tanýklýk varken o meydandaki 100 binden fazla insana raðmen Berktay’ýn tanýklýðýnýn bu kadar öne çýkarýlmasý bile Berktay’ýn dönüp arkasýndaki destekçileri bir kez daha sorgulamasýný gerektirir.

Uzun lafa gerek yok. Ancak þu gerçeði teslim etmek gerekiyor. 12 Eylül’den bu yana sosyalist sol bu ülkenin günah keçisi oluverdi. “Anarþi, terör, aþýrý mihrak, dýþ destekli güçler, bölücüler” vb. suçlamalarla yaftalandý. Bir jenerasyon 12 Eylül iþkenceleri, zindanlarý ve hukukuyla yok edildi. Böylesi bir atmosferde sosyalist solun kitleselleþmesi imkânsýzdý. Solun tarihi iyi analiz edememesinden de kaynaklanan bu sürecin sonunda sosyalist sola dönük eleþtiri yapmak, geçmiþin günahlarýný sola yüklemek kolay ve basitti. Berktay da “sizi gidi komünistler” korosuna katýlmýþ görünüyor.


Peki gerçek ne?


Halil Berktay’ýn hatýrlamadýklarýný ve bilmediði halde ortaya attýðý iddialarý birer birer konuþalým.

1. Halkýn Sesi/Aydýnlýk Grubu provokasyonu görmüþ ve meslek örgütleriyle katýlmaya karar vermiþti.

Doðrusu; bu bir zorunluluktu. Zira “üçlü ittifak” diye tanýnan, sonralarý kamuoyunda Maocu veya ‘halkýn sülalesi’ diye bilinen Halkýn Yolu-Halkýn Kurtuluþu-Halkýn Birliði ve Halkýn Gücü (TKP ML) adlý gruplar Saraçhane’de toplanacaktý. Bu gruplar Aydýnlýk/Halkýn sesi gruplarýný en az TKP/ÝGD kadar düþman gördüðü için Aydýnlýkçýlarýn Saraçhane’den yürümesi olanaksýzdý. Öte yandan Beþiktaþ’ta toplanan TKP/DÝSK ve diðer gruplarla da kavgalý olan Aydýnlýkçýlar yalnýzlaþtýrýlmýþtý. Dolayýsýyla bulunan çözüm provokasyon sürecini daha da aðýrlaþtýrmamýþ olmakla birlikte bir zorunluluðun ürünüydü.

Yine Berktay ve Çalýþlar’ýn hafýzasýný yanýltan bir baþka geliþme ise 1977 Mayýs’ýnda “Maocu” gruplar henüz Çin ve Arnavutluk yanlýlarý olarak bölünmemiþti. Bu bölünme sonraki aylarda “3 Dünya Teorisi” nedeniyle gerçekleþti. O gruplarla Aydýnlýk grubunun arasýný açan Aydýnlýk’ýn diðer sol gruplara dönük ihbar da içeren hasmane tutumuydu.

2. Sular Ýdaresi’nden ateþ edildiðini Halil Berktay görmemiþti.

Alandakilerin neredeyse tamamýna yakýný görmüþtü. Ama sadece maðdurlar deðil, ne ilginçtir ki 1 Mayýs’la ilgili açýlan davada ifade veren devlet görevlileri de görmüþtü. Ýstanbul 2. Aðýr Ceza Mahkemesi’nde görülen 1 Mayýs davasý bize çok çarpýcý bilgi ve belgeler sunuyor. Ýþte telsiz konuþmalarý;

- 6 Numara 20’ye

- Merkez 20 dinliyorum

- Su deposunun üstünde silahlý kimseler olduðu söyleniyor. Bu adamlarý burayý çevirip de onlarý yakalayalým.

- Anlaþýldý

- Merkez 176, müdürüm; Sular Ýdaresi’nin üstünde. Müdürüm oraya gittik, toplum kuvvetleri þu anda girdi içeriye, bir kýsým kimseler yakalandý ve arama yapýyorlar, tamam.

- Anlaþýldý

Polis Sular Ýdaresi’nden ateþ açýlmasýndan itibaren 20. dakikada burayý kontrol altýna alabilmiþti. Polis memurlarý da mahkemede verdikleri ifadede Sular Ýdaresi’nden ateþ açýldýðýný teyit ediyordu.

2621 yaka numaralý toplum polis memuru Mehmet Ordu; “… ve bu silah seslerinden sonra Sular Ýdaresi’ne ait binanýn üst kýsmýndan da ateþ edilmeye baþlandý.”

2855 yaka numaralý toplum polis memuru Besim Yeten; “Ýlk atýþ sesi Tarlabaþý istikametinden geldi. Onu takiben Sular Ýdaresi’nin üstünden 20-30 kiþi aniden ateþ etmeye baþladý.”

Devam edelim. Sýrada Jandarma Komando Birlik Komutaný Üsteðmen Abdullah Erim’in ifadesi var. “Bu esnada su deposunun üzerinden silah seslerinin geldiðini ve dinamit atýldýðýný, el bombasý, taþ, sopa fýrlattýklarýný görerek bölüðümle deponun üzerine koþtum.”

Astsubay Üstçavuþ Mehmet Çaðlar’ýn ifadesi; “Su deposunun üzerinde… bir kalabalýk vardý, baðýrýp çaðýrýyorlardý, bomba þeklinde patlayýcý madde, tabanca sesleri bu yerden geliyordu.”

Komando Bölük Komutanlýðý emrindeki Onbaþý Fikret Altýn’ýn ifadesi; “… Biz su deposunun bulunduðu yere komando bölüðü ile gittik. Deponun üzerinde 200’den fazla insan vardý. Tabancalar atýlýyor, patlayýcý maddeler iþ’al (ateþleniyordu) ediliyordu.”

Öylesine ölüm kalým anýydý ki, kürsüde yoðun ateþ altýnda olanlar bile mikrofondan polise, Sular Ýdaresi’nden ateþ edildiðini anons ediyordu.

Ýþin ilginç yaný olay yerinde hiçbir boþ kovana rastlanmamýþ, siyasi polis tarafýndan yapýlan aramalarda da silah bulunamamýþtý.

Sular Ýdaresi’ne ilk çýkanlar askerlerdi. Siyasi Polis þefi Mete Altan da olaylardan 20-25 dakika sonra polisin Sular Ýdaresi’ne geldiðini söylemektedir. Ýdare’nin teknisyeni ve bekçisi de polisin sonradan intikal ettiðini doðrulamaktadýr. Zanlýlarý askerler yakalamýþ ve polise teslim etmiþtir. Sonrasýnda ise bu kiþilerle ilgili yapýlan iþlem çok ilginçtir. Sular Ýdaresi’nde yakalanan kiþilerin kimlik tespiti yapýlmamýþ ve hepsi serbest býrakýlmýþtýr.

Çok çarpýcý bir baþta tespit Ýdare’nin 28 yýllýk makinisti Ýhsan Demirdöven’in tanýklýðýdýr. Demirdöven Taksim’de benzer eylemler gerçekleþtiðinde her defasýnda bir subayýn gelip telsizle talimat verdiðini, ancak ilk kez 1 Mayýs’ta olay çýkana kadar hiçbir resmi görevlinin gelmediðini vurgulamaktadýr.

12 Eylül Belgeseli dolayýmýyla yaptýðýmýz mülakatlarda DÝSK Avukatý Rasim Öz, Sular Ýdaresi üzerinde çelik yelekli ve tüfekli kimseler gördüðünü ve Tarlabaþý sonrasýnda silah seslerinin buradan geldiðini söylemektedir.

Kemal Türkler’in eþi Sabahat Türkler, “Gözümle gördüm 2-3 kiþiydi. Çünkü herkes o tarafa bakýyordu. Oradan ses geldiði için herkes o tarafa bakýyordu” demektedir. O yýllarda sendikacý olan ve kürsüye yakýn olan Nazým Alpman ise alanýn üç noktadan yoðun ateþ atýna alýndýðýný, kurþun çekirdeklerinin leblebi gibi aþaðý düþtüðünü anlatmaktadýr.

Dönemin Cumhuriyet Savcýsý Çetin Yetkin’e göre 1 Mayýs soruþturmasýnda neredeyse hiç soruþturma açýlmamýþtýr. Þöyle demektedir:

“- Yaralýlarýn durumlarý izlenmemiþ, içlerinden aldýðý yaralar yüzünden ölen olup olmadýðý araþtýrýlmamýþ, kesin ya da hiç olmazsa geçici raporlarý alýnmamýþtý.

- Ele geçirilen tabancalarla ve 2000’e yakýn mermi çekirdeði ve kovanla ilgili ekspertiz raporlarý alýnmamýþ, mermilerin bu tabancalardan ateþlenip ateþlenmediði, baþka silahlarýn kullanýp kullanýlmadýðý araþtýrýlmamýþtý.

- Olay öncesinde, sýrasýnda ve hemen sonrasýnda çekilen fotoðraflar ve filmler incelenmemiþ, silahla ateþ ederken fotoðraflarý çekilen ve yüzleri açýkça görülen kiþilerin bu fotoðraflarý polis arþivlerinde bulunanlarla karþýlaþtýrýlmamýþ, bunlarýn kim olduklarý araþtýrýlmamýþtý.

- Görevlilerden kimlerin kusur, ihmal ya da kasýtlarý bulunduðu, iddianamenin 36. ve 39. sayfalarýnda bazý kamu görevlileri açýkça suçlandýklarý halde bunlarýn kim olduklarý ve ne yaptýklarý belirtilmemiþ ve haklarýnda hiçbir iþlem yapýlmamýþtý.

- Polis telsiz konuþmalarý deðerlendirilmemiþti.”

Eðer sol içinde “bir kepazelik” yaþandýysa toplum içindeki anti-komünist eðilimleri güçlendirmek amacýyla bile olsa bu sorulara yanýt aranmasý gerekmez miydi?


Intercontinental'den açýlan ateþ þehir efsanesi mi?


Devam edelim.

Sýrada Halil Berktay’a göre bir “þehir efsanesi” olan Intercontinental Oteli’nden (þimdiki The Marmara) ateþ açýlmasý var.

1 Mayýs’ý araþtýrmakla görevli dönemin Cumhuriyet Savcýsý Muhittin Cenkdað’a sözü býrakalým.

“Bu arada Intercontinental’de 2-3 gün evvel bütün rezervasyonlar iptal ediliyor. Fakat ne olduðu belirsiz bir grup, ben onun havayollarýndan listesini getirttim, ayný gün geliyor ve ayný gün olaylarý takiben Türkiye’yi terk ediyor. Bunlar kim? Ýsimlerini aldým, bir sürü ecnebi ismi. Ama gerçek ismi deðil.”

Ama içlerinde bir tane de Türk var. Mehmet Akzambak adlý bir þahýs 1 Mayýs olaylarýndan kýsa bir süre önce emekli olmuþtur. Otelin 12 ya da 13. katýnda bulunmaktadýr. Cenkdað, “Ne gördünüz?” sorusuna “otelin üst tarafýndan denize bakan yerden etrafý seyrettiði” yanýtýný vermektedir. “Onca olay olurken nasýl olur da denizi seyredersiniz” sorusuna ise tatmin edici bir yanýtý yoktur.

Dönemin savcýlarýna ifade veren otelin Güvenlik Müdürü Timuçin Alganer 2. katta 215 ve 216. odalarda, gazeteciler yine 2. katta 213 nolu odada ve güvenlik görevlileri 7. katta 713 nolu odalardaydý. Otelin baþ dedektifi Kudret Ýnal ise 510 no’lu odada MÝT mensuplarýnýn bulunduðunu doðruluyordu.

2 Mayýs tarihli Adli Komiser Muavini Ali Okumuþ, polis memuru Salim Yýlmaz ve otel personelinden Erdem Orhun’un imzaladýðý “Görgü ve Tespit Varakasý”nda 512 ve 613 no’lu odalarda kurþun deliði olduðu belirtilmektedir. Savcý Cenkdað, yaptýðý yorumda “Bu katlarda camlarda delikler bulundu. Dýþarýdan ateþ edildiði gibi bu demektir ki buradan da oraya ateþ edilmiþ. Durup dururken o meydandakiler niye o binaya ateþ ediyorlar?”

Ýlginç olan ve gözlerden ýrak tutulmamasý gereken Amerikalý olduðu sanýlan grubun isimlerini sahte beyan etmeleridir. Olayýn sabahýnda ise oteli terk etmiþlerdir. Neden bu isimler gelmiþ, neden sahte isim beyan etmiþ ve neden hemen ertesi sabah ülkeyi terk etmiþtir? Bu kiþilerin geliþine iliþkin bir polis telsiz kaydý da bulunmaktadýr.

Polis telsizi, 2.bant, çözüm s.1’de þu konuþma yer almaktadýr:

“- Havalimanýna soralým gelecek misafirlerin saati belli oldu mu?

- Merkez 144 anlaþýldý.

....

- 132.

- 132 dinliyorum.

- Havalimanýna soruldu. Misafirlerin saat 14.00’de geleceði söylendi.”


Beyaz Renault yanýlsama mý?


Son olarak yine Berktay’ýn iddiasýna göre solun yanýlsamalarý içinde yer alan “Beyaz Renault” bahsine de açýklýk getirelim. Olaylar baþladýðýnda Gümüþsuyu’nda AKM önünden bir beyaz Renault’daki kiþiler, kitleyi paniðe sevk edecek ve o oradan kaçýþlarýný engelleyecek biçimde yoðun ateþe baþlarlar. Bu da sonralarý sol tarafýndan uydurulmuþ bir iddia olabilir mi?

12 Eylül Belgeseli’nde dönemin Mali Polis Müdürü Recep Ordulu yanýtlasýn:

“Bizim kendini bilmez ekipler, o beyaz Renault dediðimiz. Renault elini çýkarmýþ þeyden havaya ateþ ediyor. O arkadaþýmýz þimdi bir büyük ilde emniyet müdürüdür. Rütbeli, 1. Þube’nin o zamanki ekipler amiri þahýstý.”

Ve panzerler paniði ve ölümü artýran en önemli araçlar. Dönemin Ýl Jandarma Alay Komutaný Albay Ömer Öziskender ilk ifadesinde alandakilerin üzerine eylemciler tarafýndan dinamit atýldýðýný söyleyecek, ancak 4 Mayýs tarihli ifadesinde çok çarpýcý iddiada bulunacaktýr.

“Benim duyduðum sese göre bu patlamadan mütevellit o bölgede muhakkak tahribat bulunmasý lazýmdýr. Eðer dinamit olsa dahi bir iz býrakmasý gerekir. Ben bomba ve dinamit atýldýðýný zannettiðim yerleri dolaþtým. Bundan mütevellit bina ve sair yerlerde tahribat görmedim… Büyük gürültü çýkaran patlayýcý maddeler panzerlerde görevli emniyet mensuplarýnda bulunmaktadýr.”

Dönemin Mali Polis Müdürü Recep Ordulu ise bu ses bombalarýnýn ve panzerlerin iþlevini yýllar sonra þöyle deðerlendirmektedir:

“Bir panik yani, kimin ne yaptýðý çýkmýþ þeyden. Ýþte bu arada panzerlere emir verildi. Ýþte panzer müdürü tarafýndan panzerler baþladý þeyin etrafýnda dönmeye, heykelin etrafýnda dönmeye. Polisin orada yaptýðý tek þey paniði artýrýp, ölü adedini artýrmaktý yani bir teskinlik þeyi görülmedi.”

Savcý Çetin Yetkin, Sular Ýdaresi’nde fotoðraflarý çekilenler de dahil, bütün bu kiþilerin fotoðraflardaki kiþilerin tek tek kimliklerinin belirlenmesi ve yukarýda yer alan iþlem yapýlmayan konularla ilgili soruþturmanýn derinleþtirilmesi için bir talepte bulunur. Gelen cevapta görevden alýnmýþtýr!

Dönemin milletvekillerinden Süleyman Genç, en çok ölüm hadisesinin yaþandýðý Kazancýlar Yokuþu giriþinde ele geçirilen bombalarla evine atýlan bombalarýn menþeinin ayný olduðuna dikkati çekmektedir. Ayný bombalar daha sonra Ýstanbul Üniversitesi ve Halkevleri’nin bombalanmasýnda da kullanýlmýþtýr.

Dönemin Savcýsý Muhittin Cenkdað, paniði artýran bu bombalardan yüzlercesinin ele geçtiðini söylerken, dava dosyasý ve dosya içindeki konu ile ilgili yazýþmalarda bu bombalarýn delil olarak saklanmadýðýný, örneðin tehlikeli bulunup imha edilip edilmediði konusunun bile bilinmediðini vurgulamaktadýr.

Alanda yaþamýný yitiren 34 kiþiden 5’i ateþli silahla vurulmuþtur. Çetin Yetkin 3-4 kiþinin daha baþ ve göðüs bölgesinden ateþli silahla ölümcül yaralar aldýðýný ama önceden hazýrlýklý bulunan ve alana çok yakýn olan Beyoðlu Ýlkyardým Hastanesi’nin anýnda müdahalesi ile ölü sayýsýnýn artmadýðýný belirtmektedir.

Bütün bu olgularýn ýþýðýnda Berktay’ýn söyledikleri bütünüyle kendi hayal dünyasýný resmetmektedir. “Sol içindeki çatýþma ortamý olmasaydý, 1 Mayýs’ta katliam yaþanmayacaktý!” Zira ayný mantýða göre 16 Mart’ta 7 öðrencinin ölümünden, okullara grup halinde girip çýkan solcular, Maraþ’ta iki öðretmenin cenazesinin kaldýrýlmasýný savunarak “halký galeyana getiren” solcular sorumlu olabilir.

Bu kadar uzun ve ayrýntýlý bir yazýyý okur sonuna kadar okuyabilmiþ midir, bilmiyorum. Ama Halil Berktay’ýn bu yazýyý sonuna kadar okumasý gerekir. Sosyalistler bu ülkede neredeyse 30 yýldýr ideolojik hegemonyalarýný yitirdi. Uluslararasý geliþmeler ve 12 Eylül sürecinin yaný sýra sosyalistlerin deðiþen dünyayý yeterince okuyamamalarý da etken oldu. Hâl böyle olunca da sosyalistlere dönük ahkâm kesmek, onlarý ideolojik olmanýn yaný sýra deðerleri ve tarihiyle sorgulamak, kimi zaman da saldýrmak vaka-i adiyeden oldu.

O eleþtirilerin bir bölümüne sosyalistler belki yeterince yanýt veremedi. Belki yeterince donaným ve (öz)eleþtirel bir süzgeçten geçmemiþlerdi. Ancak günümüz konjonktüründe hemen her taþýn altýnda derin devlet arayanlarýn Berktay’ýn arkasýnda saf tutup, 12 Eylül öncesinin sað liderine nazire yaparcasýna “Solcular adam öldürttü diyemezsiniz” türü sarkastik ve rövanþist mantaliteleri ilginçtir.

Zira 1 Mayýs 1977 Türkiye sosyalistlerinin ortak hafýzasýdýr. 70’li yýllarda kitleselleþen, halký büyük ölçüde etkileyen sol düþünce 1 Mayýs sonrasý alanlardan çekilmiþ ve solun etkinliklerine katýlanlarýn baþýna gelebilecekler konusunda ibret vesikasý olarak tarihe geçmiþtir. 1978’de darbeciler ilk çalýþma gruplarýný kurup darbe projesini olgunlaþtýrmaya baþlamýþtýr. Ýlginç olan, olaylarýn çýkacaðýný ilk olarak Ahmet Kabaklý’nýn “Yarýn 1 Mayýs…Polisle vuruþmalar muhtemeldir. Cinayetler iþlenebilir, mallara, canlara kýyabilirler” þeklinde tahmin edebilmesi, Rauf Tamer’in ise “… Arabalar tahrip edilecek. Camlar kýrýlacak. Ýnþallah aldanýrýz ama kanlar akacak” kehanetinde bulunmasýdýr. Bu sað aydýnlar sol içi çeliþkileri çok iyi bildikleri için mi, yoksa “iyi haber aldýklarý” için mi bu tahminde bulunabilmektedir?

Hiç kimse dönemin sol anlayýþlarý arasýndaki uzlaþmaz çeliþkileri, þiddete dönük bir devrim tahayyülü gerçeðini, sað ve sol arasýndaki çatýþmalar neticesinde silahlý bir çatýþma ortamýnýn yaratýldýðýný reddetmiyor. Hiç kimse “Maocular ile DÝSK/TKP kardeþ kardeþ geçinirdi” demiyor. Dönemin konjonktürü içinde deðerlendirilmesi gereken bir ideolojik tartýþmaya, sosyalistlerin ortak tarihi ve hafýzasý olan 1 Mayýs’ý mesnetsiz ve ilkesiz biçimde alet etmek ahlaki ve vicdani deðildir.

Ve o gün 16 yaþýnda Tarlabaþý’ndan Taksim’e girmeye çalýþan, ama çatýþmalar sýrasýnda yaþadýðý korkuyu ve dehþeti hayatý boyunca taþýyan gençliðim, aynadan bana “hadi yaz” demektedir.(1)

-

(1) Yazýda Çetin Yetkin, “Vatan Saðolsun” Toplumsal Dönüþüm Yayýnlarý 1997, M.A. Birand, Hikmet Bila, Rýdvan Akar “12 Eylül Türkiye’nin Miladý” 1999 ve Çetin Yetkin, http://www.guncelmeydan.com/pano/cetin-yetkin-kanli-1-mayis-in-perde-arkasi-t25255.html çalýþmalarýndan yararlanýlmýþtýr.

T24

04.05.2012

Uyarý

Yorum yazabilmek için üye olmalý ve oturum açmalýsýnýz.

Eðer sitemize üye deðilseniz buraya týklayarak hemen üye olabilirsiniz.

Eðer üye iseniz oturum açmak için buraya týklayýn.

Bu tartýþmayý Facebook'ta paylaþabilirsiniz:
Facebook'ta paylaþ
0