Mehmed Uzun'a özür borçlu olmak!
14 Ekim 2012 00:55 / 1248 kez okundu!
"Beþ yýl boyunca yýlda bir kez 11 Ekimlerin sabahýnda mezarý baþýnda bir avuç insan toplanarak onu anmaktan baþkaca bir þeyler yapamadýk maalesef. Elbette eleþtirinin odaðýna onun bir arkadaþý olarak en baþýnda kendimi de katarak yazýyorum bu satýrlarý."
Mide kanserine yakalandýktan sonra Ýsveç'teki doktorlarýnýn bir haftalýk ömür biçtikleri Mehmed Uzun 2006 yýlý Temmuz ayýnda radikal bir kararla Diyarbakýr'a dönmüþ, Diyarbakýr Havaalanýna indiðinde "Diyarbakýr hayatýmýn þehridir. Berxwedan jiyane (Direnmek Yaþamaktýr). Ben buraya ölmeye deðil yaþamaya geldim" demiþti.
Diyarbakýr'da doktorlarýnýn gözetiminde 15 ay süresince dolu dolu yaþadý ve 11 Ekim 2007 tarihinde vefat etti. Cenazesi onbinlerin katýlýmýyla Diyarbakýr Mardinkapý'daki mezarlýða defnedildi. Tabutunun baþýnda Uzun'un kendi vasiyeti üzerine yaþamý boyunca "baba" diye hitap ettiði ünlü edebiyatçý Yaþar Kemal, siyasetçiler Ahmet Türk ile Þerafettin Elçi, Diyarbakýr Büyükþehir Belediye Baþkaný Osman Baydemir'in evsahipiðinde konuþmalarýyla uðurladýlar Mehmed Uzun'u.
55 yaþýnda hayata veda eden Modern Kürt Edebiyatýnýn öncülerinden usta yazar Uzun, edebiyatý ile anadili Kürtçe'de ýsrarýn sürgün diyarlardaki sesi oldu. Geride sekizi roman olmak üzere 19 kitap býraktý. Eserleri birçok dünya diline çevrildi.
1985 yýlýnda Türkiye Yayýncýlar Birliðinin "Düþünce ve Ýfade Özgürlüðü" ödülünü aldý. Daha sonra Berlin Kürt Enstitüsünün "Edebiyat Ödülü" ile Erick Lundeberg ödülüne "Ýsveç kültür yaþamýna katkýlarýndan dolayý" Ýsveç Kültür Akademisince layýk görüldü. Torkmeye Seegerstedt "Özgürlük Kalemi" ödülünü ise "Edebiyat ve sözün özgürlüðüne iliþkin duruþundan dolayý" layýk bulundu.
Mehmed Uzun ölüm tarihi olan 2007'den bu yana her yýl dostlarý, yazar arkadaþlarý, ailesi ve sevenlerince Diyarbakýr Mardinkapý'daki mezarý baþýnda 11 Ekim günü vefat saati olan saat 11'de anýlýyor.
Bu yýl Mehmed Uzun'un ölümünün beþinci yýlý olmasý nedeniyle ayný gün dört þehirde olmak üzere Diyarbakýr, Hewlêr (Erbil), Ýstanbul ve Stockholm'de anýldý.
Diyarbakýr'daki törene PEN Yazarlar Örgütü Türkiye Merkezinin Diyarbakýr Temsilciliði, Kürt Yazarlar Derneði, Kürt PEN Giriþim Komitesi, Sur Belediye Baþkaný Abdullah Demirbaþ, Mehmed Uzun'un kardeþleri, eþi, kýzý, annesi, arkadaþlarý, dostlarý ve sevenleri katýldý.
Kendi ifademle, "Uzun'suz geçen beþ yýlýn Mehmet Uzun ve edebiyatý adýna boþa geçirilmiþ beþ yýl olduðunu" söylemek bir miktar rahatsýzlýk verici hatta provokatif bir ifade içerse de doðru. Neden diye soracak olanlara kabaca yanýtým þu olacak.
Beþ yýl boyunca yýlda bir kez 11 Ekimlerin sabahýnda mezarý baþýnda bir avuç insan toplanarak onu anmaktan baþkaca bir þeyler yapamadýk maalesef. Elbette eleþtirinin odaðýna onun bir arkadaþý olarak en baþýnda kendimi de katarak yazýyorum bu satýrlarý.
Takdir edilmeli ki, zulüm altýnda inleyen, dili bile yasaklý olan, çocuklarýna kendi dilinde ad koyamayan, ana dilinde eðitim hakký bile olmayan Kürt toplumu gibi toplumlarda Mehmed Uzun gibi Kürt siyasetinin göbeðinden gelip sürgün diyarlarda "Ben artýk edebiyat yapacaðým, Kürtçe roman yazacaðým" demek yürek isterdi 1980'li yýllarýn Avrupa Kürt Diasporasýnda. Mehmed bütün riskleri, lanetlenmeyi, dýþlanmayý aðýr yalnýzlaþtýrmayý göze alarak tam da bunlarý yaptý ve sineye çekti. Sonra peþpeþe Kürtçe romanlarý çýktý. Önceleri en azýndan bir iki yýl Kürtçeleri okunsun sonra Türkçeye çevrilsin istedi. 1990'lý yýllarýn sonunda sürgün dönüþü Diyarbakýr'a ilk geliþlerinde canlý tanýðý benim "Kürtçe eserler ne kadar okunuyor" diye en çok merak ettiði konuydu.
Ýþte böylesine kültür üzerinden varlýk yokluk mücadelesi yürütülürken Mehmed'in o devasa Kürtçe sonra da Türkçeye çevrilen romanlarý doðdu. Hawara Dîcleyê, Ronî Mina Ewîne Tarî Mîna Mirinê, Bîra Qederê, Sîya Ewînê, Tû ve diðerleri.
En verimli çaðýnda amansýz hastalýk onu öte yakaya göçertti.
Hastalýk sürecinde paylaþmýþtý benimle 1945 Mahabad Kürt Cumhuriyeti yýkýldýktan, Qadî Mihemmed dahil önderler asýldýktan sonra Mela Mistefa Berzanî'nin beþyüz peþmergesi ile birlikte Rusya'ya akan "Uzun Yürüyüþü"nün son kalan yaþlý peþmergeleriyle Irak Kürdistanýnda yaptýðý görüþmelerin, kayýtlarýnýn, tuttuðu notlarýn nasýl bir devasa destana dönüþtürüleceðini heyecanla anlatmýþtý.
Yine James Joyce'un Dublinlileri gibi Diyarbakýr'ýn 24 saatini anlatacaðý bir þehir romaný yazmak istediðini ve diðer projelerini hep anlatmýþtý.
Bütün notlarýnýn beþ yýldýr evinde durduðunu bizzat kardeþi Mahmud son görüþmemizde paylaþtý. Doðrusu mezarý baþýnda 11 Ekim sabahý ne söyleyeceðimi düþünedururken en baþýnda mutlaka söylemem gerekenin ve dikkat çekmem gerekenin bu nokta olmasý gerektiðini düþündüm ve söyledim.
Evet, Mehmed arkadaþýmýz 11 Ekim 2007'de hayata gözlerini yummuþtu. Ardýnda sekizi roman olmak üzere 19 kitap býrakmýþtý. Ama en az da yayýnlanmýþ kitaplarý kadar notlar, kayýtlar ve malzeme býrakmýþtý geriye. Baþta da "Hewîyên Aeurbach" kitabýnýn eskizlerini. Ýþte bu sebeplerle Mehmed Uzun'a borçluyuz diyorum. Çünkü geçen beþ yýl boyunca baþta yayýnevi olmak üzere, ailesi ve arkadaþlarý olarak o malzemeden hiçbir kitap okuruyla buluþturulmadý. Bu sahiden merak ve tabii ki yazarýn mezarýnda kemiklerini sýzlatacak bir durum.
Özrü telafi etmek geç de olsa boynumuzun borcudur.
Mezar baþýnda 11 Ekim sabahý bütün konuþmalar bittikten, Fatiha okunduktan ve çiçekler býrakýldýktan sonra Diyarbakýr Ermenisi Udi Yervant uduyla Mehmed'in ruhuna gitsin diye þarkýlarýný söylerken hayatýn garip tecellisi Dîyarbekir göðünde hâla bir yerleri bombalamak üzere giden askeri uçaklarýn kulak týrmalayan sesi yankýlanýyordu. Savaþ uçaklarýnýn homurtularý, udun týnýsý ve udinin mahzun sesi birbirine karýþtý, ben ise "özür...." diledim. Hiç kimseden deðil öte yakaya göçmüþ arkadaþým adýna sadece görevini yapamamýþ bir arkadaþ olarak kendimden...
Þeyhmus DÝKEN
13.10.2012
Son Güncelleme Tarihi: 15 Ekim 2012 16:29
