izmirizmir.net : Nihat ÜSTÜN - NOKTA MI? SORU İŞARETİ Mİ?


NOKTA MI? SORU İŞARETİ Mİ?

20 Haziran 2018 12:47 / 1546 kez okundu!

 

 

Hakikat maalesef sadece olağanüstü durumlarda kendi yüzünü gösterebiliyor. Olağan durum, aslında ülkelerin gerçek yüzünü göstermediği bir durumdur ve hiçbir şey ifade etmez. Batının bugünkü yüzü de olağanın koşula bağlı olan maskeli yüzüdür. İnsanlar için de bu geçerlidir, olağan durumlar insanı değerlendirmede uygun bir ölçü oluşturmaz.

 

****

 

NOKTA MI? SORU İŞARETİ Mİ?

 

 

 

Oldukça zengin adam Bodrum’daki yazlığında verdiği davetin keyfini çıkarıyordu. Yabancı ortakları da vardı. DJ baygın bir müzik çalarken çimlerin üzerinde yıldızlarla dolu gecede havuzun suları sürekli renk değiştirmekteydi. Birdenbire elektrikler kesildi. Zengin adam çalışana seslendi: “Evladım jeneratör otomatik devreye girmiyor mu?” Çalışan, “Ufak bir arızası vardı efendim. Şimdi manuel çalıştırırım” dedi. Elektrik geldiğinde davet kaldığı yerden devam etti. Zengin adam Almanya’da nasıl kendini huzurlu hissettiğinden bahsetti. “Bu ülkede bir tedirginlik, gerilim var” diye ilave etti. “Bu iktidar ortamı geriyor, batı ile aramızı açıyor, sonunda kendilerine de yaramayacak bir ortam oluşturuyorlar. Batıda insanlar bütün kurallara uyuyor. Her şey tıkır tıkır işliyor. Siyaset alanında gerilim yok, düşmanlık yok.” dedi. Biraz sonra sözlerine şöyle devam etti: “Batıda demokrasi var, barış, özgürlük ve insan haklarına saygı var, insana saygı var. Türkiye bir türlü adam olamadı.”

 

Herkes bunu tasdik eden kelimelerle birkaç şey söyledi. Türkçe de bilen yabancı konuklardan birisi “Hipotetik imperatif” dedi. Konuklar bu tuhaf 2 kelimeden birşey çıkaramadı ama anlamış gibi yapıp geçiştirdiler. Yabancı, konuşmasına biraz da aksanlı olarak devam etti: “Maalesef bizi de koşullu buyruklar ya da ödevler yönlendiriyor. Batı da bu insanlık halinden muaf değil. Kant’ın ortaya koyduğu ‘kategorik imperatif’ sanki biraz hayal gibi.” İnsanlar yine ona bakıp bir şeyler anlamaya çalışıyorlardı. Davetlilerden birisi “Sizi çok iyi anlıyorum” dedi. Ev sahibi uzun boylu gözlüklü yabancıyı alıp Mustafa Bey’in yanına götürürken “Seni gerçek bir aydın olan arkadaşımla tanıştırmak istiyorum” dedi. Mustafa Bey ile tanıştılar.

 

Mustafa Bey, “Beyefendi konuşmalarını dinledim. Güzeldi. Bizler de sizler, yani batı gibi bilime inanan insanlarız. Bilim insanı özgürleştirir, tutsaklıktan kurtarır, hurafeler değil. Gelin görün ki Türkiye’de yaşıyoruz. Halkın inançları farklı; sorun tam burada. Sözün kısasını severim. Bizler modern insanı yaratabilmek için Atatürk’ün bilimsel olarak gösterdiği yoldan gitmeliyiz nokta” dedi. Yabancı biraz duraksadı. O herhalde farklı şeyler bekliyordu. Beklentisi çöktüğünden biraz şaşırmış gibiydi. Sonra toparlandı. Thomas “Hiç kimse o kadar özgür değildir. Spinoza’nın dediği gibi, insanlar özünü bilmediği şeyin tutsağı olurlar. Bilim bu konuda düşündüğünüz kadar işe yaramaz bence, bizler de o kadar özgür değiliz. Bu yüzden her zaman nokta koymak yerine soru işaretini tercih ederek tutsaklıktan kurtulma gayretinde olabiliriz.” Sonra devam etti: “Bilim dahi nokta konulmamış bir disiplin iken, siz fikrinizi nokta diye bitirirseniz ve evrensel referansları atlarsanız siyaset de bana göre sıkıntılı olabilir. Hatta siyaset retoriğe dönebilir. Sadece kendi başımıza, gazete haberleri ile yaşamın bir parçası olan siyaset içerisinde yol almaya kalkarsak sürekli aksarız. Önemli gördüğümüz referansları (Burke, Marks, Hume, Rousseau vs.) tartışabiliriz, eleştirebiliriz, hatta eleştirmeliyiz de ama onlardan bihaber olamayız. Kendi başlarına doğru bir siyaset ürettiğini zannedenler sadece narsistlerdir.” Mustafa Bey, “Herkes kendi halkını iyi tanır. Ben bizim halkımız için konuşuyorum, özgürlük ve bilimsellikten bahsediyorum” diye cevap verdi. Bir sessizlik oldu. Siyaset gecenin büyüsünü bozmuştu ama pandoranın kutusunu da açmıştı.

 

Birisi “Beyefendi hipotetik imperatif ya da kategorik imperatif nedir? Konumuzla ilgisi ne?” diye sordu. Yabancı “Efendim, kategorik imperatif Kant’ın en önemli tezidir. Burada Kant, özetle insanlığın, ancak koşulsuz olarak bazı buyrukları yerine getirdiğinde adaletli bir dünyayı kurmaya muktedir olabileceğini anlatır. Ama günümüze bakıyorum bu sanki biraz hayal gibi. Bunu batı da yani bizler de başaramadık. Bizler de henüz koşullara bağlı olarak ödevlerimizi yerine getirebiliyoruz. Yani üzülmeyin bizde de sandığınız gibi bir erdemden bahsedilemez.” Birisi “Allaalah o batıyı, biz kendimizi eleştiriyoruz, bu nasıl bir şey” diye yanındakinin kulağına fısıldadı. Zengin ev sahibi “Thomas, sen hangi koşuldan bahsediyorsun” dedi. Thomas: “Anlatmak istediğim şu: Bizim ulusal gelirimiz 30.000 avro civarındadır. Bu bir krizle 7.000 avroya düşse, bizim demokrasimiz ve özgürlük aramamız ne kadar erdeme dayalı bir gerçekliktir, ancak o zaman görülebilir. Yani batının da demokrasi ve barış erdemi koşulsuz değildir. Koşullara bağlı olarak oluşturulmuştur. İnsan her yerde insandır. Ve önce kendi çıkarları ile ilgilenir.” İnsanlar boş boş bakıyorlardı. Mark devam etti: ”Mesela dünya savaşları öncesinde genişleyen bir liberal batı dünyası vardı. Giderek zenginleşiyorduk ve medenileşiyorduk, özgürleşiyorduk. Sonra birden feci bir kriz ekonomiyi vurdu, olağanüstü bir durum hasıl oldu. Batı değerleri birden çöktü. Ne barış, ne demokrasi, ne de özgürlükler kaldı. Geriye sadece yüz milyon ölü ve yıkılmış şehirler kaldı. Alman kültürü barış, demokrasi ve özgürlüğü sağlayamadı. İnsanın sefaleti bir kez daha görüldü. Hakikat maalesef sadece olağanüstü durumlarda kendi yüzünü gösterebiliyor. Olağan durum, aslında ülkelerin gerçek yüzünü göstermediği bir durumdur ve hiçbir şey ifade etmez. Batının bugünkü yüzü de olağanın koşula bağlı olan maskeli yüzüdür. İnsanlar için de bu geçerlidir, olağan durumlar insanı değerlendirmede uygun bir ölçü oluşturmaz. Dolayısı ile siz üzülmeyin, batıda şimdi yapılmakta olan insanlık buyrukları “hipotetik imperatif” yani koşullu buyruklar/ödevlerdir. Oysa siz, anladığım kadarıyla batının bugünkü yapısını, doğal bir erdeme ve bilime bağlamışsınız. Bugün bir büyük kriz çıksa batıda böylesi bir demokrasi, insan hakları ve özgürlükler kalabilir mi? Emin değilim. Mesela, acaba Fransa’da Korsikalılar Seylan’daki gibi ayaklansa, ya da Almanya’da Baader-Meinhoff gibi bir silahlı örgüt birçok yerde barikatlar kursa, 30.000 insan öldürülmüş olsa, bu 30 yıl sürse ve bu arada 3 askeri darbe gerçekleşse ve 4 darbe girişimi atlatılsa, insan hakları, barış ve demokrasi konusunda batı, sizden ne kadar farklı davranabilir? Bence sorulması gereken asıl soru budur. Batıda bugün olağan koşullarda herkes cennetin melek korolarına katılıyor gibi ama olağanüstü koşullarda ortaya çıkan Auschwitz’i de unutamayız. Tecrübeler insanın olağanüstü durumlarda farklı davranmayacağını gösteriyor.” O son cümlesini “T.Eagleton şöyle der; Geçmişin...bir kriz anında tüm ağırlığıyla kendisini dayatarak, özgürleşmiş bir gelecek umudunu ezmesi her zaman olasıdır.” ile söyledi.

 

Havuzun ışığı renklerini sarıdan mora doğru değiştirirken insanlar hiçbir şey söylenmemiş gibi tekrar tatlı bir huzurla içkilerini içmeye devam ettiler. Ben de davetlilerden biriydim. Düşündüm, batılı bir entelektüel nasıl oluyor da kendisini bu kadar biliyor da bizim Kemalist aydınımız insandan ve dünyadan bu kadar kopuk olabiliyordu? Özellikle varlık ve olgular arasında bağlantı kurmadan siyaseti anlayabilmek mümkün müydü? O anda benim de T.Eagleton’un bir sözü aklıma geldi: “İyilik gibi kötülük de gerçekliğin şu ya da bu yönüne değil gerçeklik kavramının kendisine itiraz etmektir. Bu açıdan ikisinin de tavrı metafiziktir. Aralarındaki fark, var olmanın özünde ‘iyi’ olup olmadığına dair hükümdür.” Mesela, Simon Critchley “İmansızların İmanı” adlı kitabında “Ahlakçıların çoğunun hatası insanı daima özü itibariyle makul bir varlık olarak düşünmek olmuştur. Oysa insan, hareket etmek için sadece ihtiraslarına danışan ve aklın ancak o ihtiraslarının onu yapmaya sürüklediği ahmaklıkları hafifletmeye yaradığı, duyarlı bir varlıktır.” “Yanılmaktan kaçınmanın bariz bir yolu yoktur. Artık başvurabileceğimiz Augustinusçu bir ilahi ses de yoktur. Zira vicdan ancak insanlar sosyalleşebilir olduğunda, yani, narsist ve sefil olduklarında oluşur” diyordu.

 

Bunları düşünürken elektrikler yine gitti. Ev sahibi bu sefer biraz daha yüksek perdeden seslendi: “Evladım nedir bu rezalet? Neden bu jeneratörleri otomatik ayarlayamadın? İlla söylememiz mi lazım?” Çalışan koşarak geldi: “Efendim, elektrikler gelince gürültü olmasın diye jeneratörü kapattım. Ama yine gitti. Şimdi hallederim” dedi. Gecenin karanlığında kısa bir süre önce “HDP’ye oy vermezsek bunlar ilelebet başımızdan gitmezler” diyen, solcu olduğunu düşündüğüm zarif bir kadın, yanındaki sevgilisine kısık sesle “Çalışana ne diye bağırdı anlayamadım. Bunlar kölesiz yapamıyorlar. Kendilerini doğuştan efendi sanıyorlar. Ne güzel dünya, kendileri özgür, adam köle, sen istediğini yapıp edeceksin, dünyanın efendisi olacaksın, diğerleri köle” dedi. Kafamda özgürlük nedir gibi sorular uçuştu. Aslında sorulacak sorulardan bence birisi de şuydu; insan gerçekten özgür müdür? Rousseau’nun “insan kendisinin diğer varlıkların efendisi olduğuna inanır ama aslında onlardan daha çok köledir. İşin paradoksal yanı şudur ki efendi köleden daha az özgürdür” sözü geldi. Sonra “Kategorik imperatif” deyimi zihnimde uçuştu. Gerçekten insan, büyük insanlık projesi adına acaba koşulsuz olarak kendine buyruklar ve ödevler verip bunu yerine getirebilecek miydi? Yoksa hep bir koşulluluk hüküm sürecek ve insanın sefaleti hep böyle kalacak mı? Bunu bırakın anlamayı, sorgulamak için bile bolca soru işaretine ihtiyacımız varken nokta koyanlardan uzak mı dursak acaba?

 

Elektrik geldiğinde, havuzun ışıkları tekrar renkli dönüşümüne başladı. Ben müsade isteyip ayrılırken renkler maviden, mora, oradan yeşile doğru dönüp duruyordu. Biraz uzaklaştığımda evden İzmir marşı gelmeye başladı. DJ gecenin sonunda adet olduğu gibi yine İzmir marşını çalıyordu. Aklıma yine T.Eagleton’un bir sözü geldi. “Kötülüğe yol açan düşmanlık, kendisini varoluşun karışık yapısından klişe dogmalar ve ucuz sloganlarla korur. Dil doğru bir şey söylemediği halde çoğu zaman söylemiş gibi yapar. İşte metafizik budur. Göz gibi dil de nesne değil öznedir aslında.” Sokrates, “Sadece kim olduğumuzu bilmediğimizi bildiğimizde kendimizle ilgili bilgiye sahip oluruz” diyor. Oradan uzaklaştıkça müziğin sesi sanki daha çok geliyordu.

 

Nihat ÜSTÜN

20.06.2018

 

Son Güncelleme Tarihi: 20 Haziran 2018 14:04

 

Bu yazýyý Facebook'ta paylaþabilirsiniz+:
Facebook'ta paylaþ
0
Yorumlar
Uyarý

Yorum yazabilmek için üye olmalý ve oturum açmalýsýnýz.

Eðer sitemize üye deðilseniz buraya týklayarak hemen üye olabilirsiniz.

Eðer üye iseniz oturum açmak için buraya týklayýn.