izmirizmir.net : Nihat ÜSTÜN - BU DÜNYANIN DİREĞİ YOK, YOLUN SONU GÖRÜNÜYOR


BU DÜNYANIN DİREĞİ YOK, YOLUN SONU GÖRÜNÜYOR

23 Mayıs 2018 15:30 / 2429 kez okundu!

 

 

15 Temmuz istisna durumunda halk bu sefer beklenmedik biçimde şiddetli bir reaksiyon gösterdi. İlk defa tekrarlana tekrarlana katılaşmış bir mekanizmanın kabuğu halkın darbesiyle kırılmıştır.  Bunun önemini Türkiye yıllar sonra demokrasiyi konuşurken çok daha iyi kavrayacaktır. Dolayısı ile 15 Temmuz istisnai hali, yaşananlarla hem kendisini hem de tümeli açıklamıştır. Aynı zamanda aydınımızın yüzündeki peçeyi kaldırmıştır.

 

*****

 

BU DÜNYANIN DİREĞİ YOK, YOLUN SONU GÖRÜNÜYOR

 

Bir gece uykum kaçtı, sağa döndüm, sola döndüm ama yine uyuyamadım. Kalktım, salona gittim, radyoyu açıp biraz müzik dinlemek istedim. Belki müzik dinlerken uyuyabilirdim.

 

Musa Eroğlu dokunaklı sesiyle ve sazıyla çalıp söylüyordu. Bana ne yazdan bahardan / Bana ne borandan kardan / Aşağıdan yukarıdan / Yolun sonu görünüyor. / Geçtim dünya üzerinden / Ömür bir nefes derinden / Bak feleğin çemberinden / Yolun sonu görünüyor. / Bu dünyanın direği yok/ Merhameti, yüreği yok / Kılavuzun gereği yok / Yolun sonu görünüyor. ( https://www.youtube.com/watch?v=v8g1CH4E3DA )

 

Azıcık uykum vardı oda gitti. Birden yine siyasala doğru yol aldım. Sanatçının düşüncesindeki hayat, tasavvur ettiği dünyanın biricik ifadesidir. “O kendine göre bir hayat  tasavvurunda bulunmuş, bu türküden acaba benim tasavvurum nasıl olabilir?” diye düşündüm.

 

Yahudilere yapılan inanılmaz mezalimi düşündüm, sonra bir kısım Yahudi’nin gücü ele geçirince Filistinlilere yaptığı zulmü düşündüm. Kızılderililere, Kürtlere, Ermenilere, Türklere, Boşnaklara, Cezayirlilere, Afrikalılara vs.vs.vs….yapılan zulümleri düşündüm. Gerçekten bu dünyanın direği yok. Merhameti, yüreği yok. Gücü gücü yetene gidiyoruz. Bir yandan da insanlık olarak kaderimizden korkuyor, adaletli tek dünya düzeni hedefliyoruz.

 

Yazan ne güzel yazmış, “Bu dünyanın direği yok, yolun sonu görülüyor.”  Ben bu cümleyi üçlü tasavvur ettim. Bilmem sizler nasıl tasavvur edersiniz? Birincisi, sadece yazıldığı gibi, yolun sonunun görülmesi, trajedide ortaya koyulan kaderin bilinmesidir ve dolayısı ile onu cesurca bir Anadolu tevekkül ruhu ile karşılamamızın rahatlatıcı yanına vurgudur. İkincisi de tam tersi gibidir. Yani ironi kullanılarak “yolun sonunun” sona varılmadan hiç görülemeyeceği ve hayatta tuhaf, tedirgin edici bir belirsizliğin olduğu meselesidir. Üçüncü olarak da “yol” kavramının “doğa” anlamında kullanılmış olması ihtimalidir. Çünkü antik yunanda doğa kavramı biliniyordu ama ondan önce eski ahitte doğa diye bir kavram yoktu. Bu, felsefi anlaşılabilirlik ve açıklanabilirlik açısından büyük eksiklikti. O dönemlerde bir varlığın karakteristik özelliği (doğası) anlatılmak istendiğinde “yol” kavramı kullanılırdı. Yazar bu kavramı biliyorsa “yolun sonu görünüyor” cümlesi ile insanın doğasına (karakteristik yapısına), onun neticede sorunlu yapısına vurgu yapmış da olabilir. Yani ilgilendiği şey varlıktır. Belki yazan da aynı şeyleri düşünmüştür, bilemeyiz. Ama gerçek olan bir şey de sanatçının eserinin daima sanatçıyı aştığının bilinmesidir.

 

Bir de “Bak feleğin çemberinden” sözü var. Bizlere “hayatın tecrübelerine bak”  denerek maziden ders çıkarmamız öğütlenmektedir. Ki tecrübe, muhafazakarlığın en temel ideolojik dayanağıdır. Bence “kılavuzun gereği yok” sonlaması da oldukça önemli bir anlatıdır. İnsan ideal teoriye (mesela Marks’ın anlattığına) uygun bir varlık olsa, kılavuzun gereği de olmazdı. Peygamberlere de, filozoflara da iş düşmezdi. Dönüp dolaşıp aynı yere geliyoruz. Kant bu konuda şöyle diyor: “İnsanın yapılmış olduğu eğri odundan dümdüz çıkacak hiçbir şey yontulamaz. Bu yüzden doğa bizden tam adaletli bir topluma aklımızın koyduğu kurallarla ancak yaklaşmamızı isteyebilir. Bu ödev de tüm insan türünün evrensel hukuk ve evrensel yurttaşlık altında tek bir toplum olmaya yönelmesi ödevidir.” Kant bu kadar temkinli konuşmasına rağmen yine de naif kalmaktadır ve bu gün görüyoruz ki o bile Marks’ınki gibi hayal olmaktadır. Çünkü maalesef eldeki malzeme düşünüldüğünden daha bozuktur. Ve gittikçe daha da bozulmaktadır.

 

Siyaset, ideal anlamda bir yanıyla uzlaşmaz kesimlerin bir arada yaşayabilmeleri için ortaya çıkarılmış bir disiplinken, diğer yanıyla siyaseti var eden ölçü, ne yazıktır ki çıkarlara dayanan dost ve düşman arasındaki yoğunluk derecesi olmaktadır.

 

Dünya nasıl adaletli olsun? Dünyanın direği yok. Modernleşmek de bunu gideremedi. Çünkü modernleşen dünya batının düşüncesine uygun şekilde yapıp ettikleriyle onu da aşıp umursamaz olan ve daima ironi ile konuşan postmodernizme saplanmaktadır. Bana göre modern dönemin en üretken filozoflarından olan T.Eagleton bunu şöyle anlatır: “Postmodern kültür genellikle değişim, hareketlilik, açık uçluluk, istikrarsızlıkla birlikte anılırken, postmodern teorinin bir kısmı Sokrates’ten Sartre’a dek her şeyi aynı bezdirici destan içinde dümdüz eder. Yani homojenleştirici olduğu varsayılan bir batı tarihi [postmodernizm tarafından] zorbaca homojenleştirilir.” “Postmodernizm yalnızca modernizmin olumsuz hakikatidir. Modernliğin mitsel tafralarının maskelerinin düşürülmesidir.” “İnsanın postmodernizmin berbat aşırılıklarını sırf bu yüzden hepten affedesi geliyor.”

 

Sorun, kapitalizmin sorunu değildir aslında. Çünkü kapitalizme meydan okuyup onu alaşağı edemeyeceğimiz bir dönemden geçiyorsak, bu demektir ki kapitalizm de yoktur aslında. Sorun, varlık olarak insandadır. Leo Strauss’a göre de insan modernde devleştirilmiştir. O artık bir devdir ama kör bir devdir. Büyüdükçe körleşmiş bir devdir.

 

Bu varsayımla tekrar dünyanın pratik hallerine dönersek, bana göre görülen manzara şöyledir. Tüm dünyanın kaderi ve hukuku, adaleti, beş ülkenin kararına ve dolayısı ile çıkarına bağlanmış bir kere. Rusya katledeceklerini katlediyor. İngiltere’nin sözde karşı çıkışı BM’nin karar mekanizmasının bozukluğu nedeni ile işe yaramıyor. Sonra katliamı ABD ele alıyor. O da Filistinlileri katlediyor. Bu sefer de diğer ülkelerin çabası işe yaramıyor. Ve bu beş ülke ve dostlarının öldürme, çalma hakkı dünya hukuku olarak ortaya çıkıyor. Yani türkünün anlattığı gibi dünyanın direği yok. Çıkarlar olduğu sürece de olamayacak. İlk defa Recep Tayyip Erdoğan “Dünya beşten büyük” dedi. Bence dünyanın ana düzenine önemli ilk karşı çıkışlardan biriydi. Takdir ettim (Ancak bu bütüncül doğruluğun göstergesi midir? Bence tabii ki hayır). Batıdan hiç ses çıkmadı. Dünya duymazlıktan geldi. O zaman dünyada Kant’ın ilk defa kavramsal olarak ortaya atıp insanlığa bunu bir görev olarak sunduğu evrensel adalet nasıl yerleşip adil tek dünya düzeni kurulacak? Batının bence böyle bir arzusu yok ama bir inancı var. O da Hobbes’in dediği gibi “insan insanın kurdudur”  fikriyatıdır…

 

Bu dünyanın direğini batı ortaya koymadıkça kim koyacak?

 

Türkiye’de direği düzeltmede eskiden bu yana halkın, aydınlardan daha büyük gayret gösterdiğini ve daha olumlu katkılarda bulunduğunu görüyoruz. Geleceğe giden ayak izsiz yolu aydınlatabilmek için öncelikle kendimizi bilme gayretinde olalım. Halk bunu bizlerden çok daha iyi yapıyor. Bakın, 1960’ta aydınların desteklediği darbe ile kötü bir geri gidiş olmuştur. 1971’de yine aydınların darbe planları Türkiye’yi geriletmiştir. Ve bu istisna dönemlerinde halk sessiz, aydınlar agresif haldedir ve sular durulduğunda halk yine kendi sezgileriyle (alternatif olmadığı için) kötünün iyisini (AP) seçmeyi başarabilmiştir. AP gerçek bir muhafazakar parti değildi. Mış gibi yapan, aslında Kemalist vesayeti savunan bir partiydi. Ama yine de kötünün iyisiydi.1983 seçimlerinde halk, aydınlara rağmen Özal’ı iktidara getirdi. 15 Temmuz’da da aydınların sinsi duruşuna rağmen direnen hep halkın sağduyusudur, sezgisel bilgisidir. Halk dalkavukluğu yapmak istemem ama halkın meşruiyeti temsil ettiğini de unutmayalım.

 

Tüm bu dönemeçler istisnai durumları ortaya çıkarır. Özellikle 15 Temmuz darbe girişimi Türkiye’nin bugüne kadar yaşadığı en önemli istisna durumlarından birisiydi. Tehlike, önceki darbelerden çok daha büyüktü. İstisna durumu siyasal içerisinde çok önemli yer tutar. Carl Schmitt istisnai durumlar için şöyle diyor: “İstisna, normal durumdan daha ilginçtir. Normal olan durum, hiçbir şeyi kanıtlayamaz. İstisna her şeyi kanıtlar. İstisnada gerçek hayatın gücü, tekrarlanmaktan katılaşmış mekanizmanın kabuğunu kırar. İstisna hem tümeli hem de kendisini açıklar.” 15 Temmuz istisna durumunda halk bu sefer beklenmedik biçimde şiddetli bir reaksiyon gösterdi. İlk defa tekrarlana tekrarlana katılaşmış bir mekanizmanın kabuğu halkın darbesiyle kırılmıştır. Bunun önemini Türkiye yıllar sonra demokrasiyi konuşurken çok daha iyi kavrayacaktır. Dolayısı ile 15 Temmuz istisnai hali, yaşananlarla hem kendisini hem de tümeli açıklamıştır. Aynı zamanda aydınımızın yüzündeki peçeyi kaldırmıştır. Onları o gece “İzmir marşı söylerken” görürüz. Onlar eski darbelerde ve darbe girişimlerinde neler yapmışlarsa yine aynı şeyi yapmışlardır. Darbe gerçekleşseydi eminim ki AKP için “yaptıklarının cezasını çektiler” diyecekken gerçekleşmediğinde de “darbe düzmeceydi” diyeceklerdir. Çünkü ağabeyleri de geçmişte öyle yaptılar. 1960 darbesi gerçekleştiğinde “işte demokrasi” dediler. 71  darbesinde H.Kıvılcımlı “ve ordu kılıcını attı” demişti. Postmodern siyaset dediğimiz şey de böyle bir şey. Bu kesimlerde gördüğümüz şey bence şudur; onların “politika felsefesi” adına bildikleri şeylerin yine “politik kanılar” tarafından kuşatılmış olmasıdır. Her insanda bir ölçüde bu karışım vardır. Politik bilgi ile politik kanının karışım oranı, insanın tutarlılığını ortaya koyar. İnsan politik kanılarını (ki tahminler, önyargılar, inançlar ve zanlar içerir) politika felsefesi ile ne kadar değiştirebilirse politik yaşama o kadar hakiki olarak eşlik edebilir. Kemalist kesimlerde bu karışımın kalitesinde düşüklük var. Onlar, siyaset için kanılarını ve retoriği tercih ediyorlar.

 

O “göbeğini kaşıyan” olarak gördüğünüz halk, Hobbes’u, Kant’ı, Spinoza’yı bilmez ama sazını eline alarak derdini yine de anlatır: Bu dünyanın direği yok / Merhameti, yüreği yok / Kılavuzun gereği yok / Yolun sonu görünüyor. / Geçtim dünya üzerinden / Ömür bir nefes derinden / Bak feleğin çemberinden / Yolun sonu görünüyor.

 

Bu türkü için benim tasavvurum da böyle.

 

Not: Bu vesile ile şiirin yazarı Dursun Ali Akınet’e teşekkür ediyorum.

 

Nihat ÜSTÜN

23.05.2018

 

 

Bu yazýyý Facebook'ta paylaþabilirsiniz+:
Facebook'ta paylaþ
0
Yorumlar
Uyarý

Yorum yazabilmek için üye olmalý ve oturum açmalýsýnýz.

Eðer sitemize üye deðilseniz buraya týklayarak hemen üye olabilirsiniz.

Eðer üye iseniz oturum açmak için buraya týklayýn.