Ana dilinde eğitim hakkı ve Liseli deneyimi
10 Ekim 2010 18:05 / 5682 kez okundu!
Bugünlerde ana dilinde eğitim konusu güncelleşince 35 yıl öncesini anımsadım.
İzmir'de Genç Sosyalistler Birliği (GSB) İzmir şube başkanıyken, 1976 yılında 1,5 sayı çıkarabildiğim "LİSELİ" dergisinin o meşhur buçuk çıkış özel sayısı toplatıldı ve yazı işleri müdürü Emin Hamarat hakkında da dava açıldı. Sonra Emin bu nedenle hapis yattı. 1,5 yıl sonra hapisten çıktığında ise yüzlerce liselinin katıldığı bir toplantıyla gözyaşları içinde karşılandı.
"Herkese ana dilinde eğitim hakkı" istememizdi savcılığı ve mahkemeleri peşimize düşüren...
***
Ana dilinde eğitim hakkı ve Liseli deneyimi
Bugünlerde ana dilinde eğitim konusu güncelleşince 35 yıl öncesini anımsadım.
İzmir'de Genç Sosyalistler Birliği (GSB) İzmir şube başkanıyken, 1976 yılında 1,5 sayı çıkarabildiğim "LİSELİ" dergisinin o meşhur buçuk çıkış özel sayısı toplatıldı ve yazı işleri müdürü Emin Hamarat hakkında da dava açıldı. Sonra Emin bu nedenle hapis yattı. 1,5 yıl sonra hapisten çıktığında ise yüzlerce liselinin katıldığı bir toplantıyla gözyaşları içinde karşılandı.
"Herkese ana dilinde eğitim hakkı" istememizdi savcılığı ve mahkemeleri peşimize düşüren...
Derginin o zamanki özel sayısı ilerici lise hareketi için bir tür manifesto gibiydi. Örneğin talepler listesinde yer alan “Tarih kitaplarındaki ırkçı faşist bölümlerin temizlenmesi” ve “herkese ana dilinde eğitim hakkı” o dönem için oldukça cesur isteklerdi. Gerçi o sıralarda da sırtında yumurta küfesi olmayan irili ufaklı birçok grup bugün hala olduğu gibi bir hayli ütopik hedefler öne sürüyor, acilen devrim istiyorlardı. Ancak liseli manifestosu, okullarda seçimle gelen kol başkanlarından oluşan bir öğrenci birliğini hedefliyordu. Liselileri ilgilendiren geniş bir akademik, demokratik haklar listesinin yanında tarih kitaplarının demokratikleştirilmesi ve ana dilinde eğitim hakkı gibi adımlara da yer verilmişti. Savcılıkça çok tehlikeli bulunması sanırım o yüzdendi.
Matbaa önlerinde sabahlayıp, ilk sayıyı, ön kapıyı tutmuş polisleri atlatıp arka kapıdan kaçıranları; dergiyi tüm Ege bölgesine dağıtanları; İzmir'deki okul önlerinde, özel sayıyı, polise yakalanma riskine rağmen binlerce liseliye ulaştıranları hiç unutmadım. Derginin çok sayıda bayide parayla satılabilmiş olması da o dönemde yasallık açısından önemli bir kazanımdı.
Kardeşim Pervin Mısırlıoğlu Eşrefpaşa Lisesi'nde, arkadaşım Ali Rıza Üleç de Çınarlı Meslek Lisesi'nde bu dergiye yazdıkları yazılardan dolayı 3'er gün uzaklaştırma cezası almışlardı. Dergi işinde bana yardımcı olan Sadettin Yumuşak, Hasan Eyi ve hemen ardından sürece dahil olan Yaman Egeli'ye de liseli hareketi çok şey borçludur...
Beni bu konuda etkileyen Bornova Anadolu Lisesi'ndeki yaratıcı çalışmalar olmuştu. Yani ilham kaynağım BAL'daki okul dergisi ve Öğrenci Birliği idi. O sırada BAL'da okuyan ve aktif olan Sadettin Yumuşak aracılığıyla edindiğim dergiye, kimi yönlendirici yazılar oluşturduk önce. Sonra diyelim 2000 basılan dergiyi 100-200 kadar fazla basıp bu fazlalıkları İzmir'in diğer okullarındaki ilerici liselilere iletmeye başladık. Kol başkanlarından oluşan Öğrenci Birliği fikri de bu okulun yaratıcı girişimlerinden çıktı.
.jpg)
(Sadettin Yumuşak Arşivi)
Burada gelişen birlik düşüncesinin işleyişini derginin tam orta sayfasında bastık ve onu da çok yaygınlaştırdık.
Artık kendi ayaklarımız üstünde durma zamanının geldiğini düşünerek bağımsız LİSELİ dergisinin hazırlığına giriştik. Ve 1976 Nisan ayında özel sayı, Mayıs başında da dergiyi çıkardık.
1977'de yola çıkan İlerici Liseliler Derneği İLD hareketi ve “Liseli Gençlik” dergisi işte bu temeller üzerine yükseldi. Ve elbette ismini anamadığım yüzlerce özverili liseli gencin emeklerinin sonucunda...
Liseli hareketinin, dergilerinin uzun ve zevkli öyküsünü başka bir yazıya bırakıyorum.
O dönemde Mehmet Taş, Ahmet Muhtar Sökücü, Baki Temel Saçlı bu süreçte desteğine başvurduklarım oldu.
İzmir'deki kadroyu İstanbul'a “ihraç” ettik. Sadettin Yumuşak üniversiteye başladığı Ankara'dan, Yaman Egeli de İzmir'den İstanbul'a taşındılar. Çeşitli toplantılar ve eğitimler için ben de İstanbul'a epeyi gidip geldim.
Geçmiş deneyime dayanarak önce İlerici Yurtsever Gençlik dergisinde liseliler için bir sayfa hazırlamaya başladık. Sonra bu sayfa, sayfalar haline geldi, ardından da “çek-al” biçiminde bir ek oldu. Bağımsız dergi için koşullar ve kadrolar oluşuyordu. Dergi için Rifat Güler ve Zülfikar Doğan'ın da katkıları söylenmeli.
Dergi doğal olarak ayakları üstünde durmaya başladıkça daha “İstanbullu” hale geliyordu. Sonuçta 1978 yılında “Liseli Gençlik” dergisi yayın hayatına atıldı.
İGD'nin, kendi kuruluşundaki çizgisinden uzaklaşması gibi, dergi ve sonrasında kurulan İLD de benzeri bir yola girdi.
Geniş liseli kesiminin demokratik kitle örgütü olmak yerine daha sekter bir anlayışa kurban edilen gidişte, başta Ali Haydar Çınar ve Bülent Acımaz olmak üzere İLD'nin genç kadrolarının payı neredeyse yoktu. Onlardan önceki kuşak olarak bizler, komsomol lafının cazibesine kapılarak İGD'yi daraltmış, politik hayatın akışının zorlamalarına karşı da direnmek yerine kolaycılığı çoktan seçmiştik. Aslında "onlar bilmeden işlemişlerdi tüm günahlarını."
Bu konuları, öznel kimi nedenler yanında illegalite koşullarının engelleri yüzünden de sonradan pek tartışma olanağı bulamadık. Kadroların bir kısmı 12 Eylül sonrasının dertlerinde ve kopukluklarında yitip gitti. Bizler de bunları gelecek kuşaklara deneyim olarak aktarmak için çok da becerikli ve istekli olamadık.
TÜSTAV'ın son zamanlarda yaptığı kimi sözlü tarih görüşmeleri belki bu sürecin üstündeki örtüyü biraz olsun aralayacaktır.
Ne olursa olsun biliyorum ki bir gün ana dilinde eğitim engelleri aşılıp gidecek, böylece bunca zaman nasıl yaşayabildiğimize şaşırarak bu engelleri yaratanları ayıplayacağız, bu yolda her şeyi göze alıp sesini çıkarmayı başaranları da hüzünle gülümseyerek anımsayacağız.
İlhami Mısırlıoğlu
10-10-2010
